Một giấy phép tại địa điểm từng chứng kiến một thất bại
Giấy phép được cấp ngày 29 tháng 9 năm 2026 cho địa điểm Clinch River ở Oak Ridge, Tennessee. Thiết kế được chọn là BWRX-300, một lò nước sôi công suất 300 megawatt điện do GE Vernova Hitachi phát triển. Đây là giấy phép xây dựng đầu tiên cho loại lò này tại Mỹ, thứ hai ở Bắc Mỹ, và chỉ là giấy phép xây dựng lò thương mại thứ hai mà Mỹ cấp trong gần một thập niên, sau dự án Natrium của TerraPower hồi tháng 3 cùng năm.
Việc chọn Clinch River mang một tầng ý nghĩa riêng. Chính địa điểm này từng là nơi đặt một dự án lò tái sinh nhanh làm mát bằng kim loại lỏng trong những năm 1970 và 1980, một dự án cuối cùng bị hủy sau khi vướng phản đối chính trị và đội vốn. Mục tiêu hiện tại là vận hành thương mại vào đầu thập niên 2030.
"Dự án Clinch River đại diện cho chương tiếp theo trong truyền thống đổi mới của bang chúng tôi, củng cố an ninh năng lượng của nước Mỹ." — Bill Lee, Thống đốc Tennessee
Nhỏ đi để nhân bản nhanh hơn
Logic của lò module nhỏ đi ngược lại logic đã chi phối ngành hạt nhân suốt nửa thế kỷ. Những lò truyền thống khổng lồ chỉ có ý nghĩa tài chính khi đạt quy mô rất lớn, nghĩa là mỗi dự án trở thành một công trình độc nhất, kéo dài nhiều năm và khó lặp lại.
Lò module nhỏ chọn hướng ngược lại: ít điện hơn trên mỗi lò, nhưng thiết kế gọn, chiếm ít diện tích và có thể sao chép dễ hơn.
Nếu cách tiếp cận ấy thành công, nguồn tiết kiệm sẽ không đến từ quy mô của một lò mà từ số lần lặp lại. Chi phí cho lò đầu tiên gần như chắc chắn sẽ cao; kỳ vọng là nó giảm dần khi chủ đầu tư xử lý xong các vướng mắc và xây thêm công suất. Một công ty điện lực thuộc sở hữu nhà nước ở Canada đang lên kế hoạch cho cả một đội lò dùng chính thiết kế này và đã bắt đầu thi công từ tháng 4.
Những trở ngại chưa được tháo
Giấy phép xây dựng không đồng nghĩa với việc xây. Tennessee Valley Authority đã phê duyệt 350 triệu USD cho dự án nhưng vẫn đang đàm phán với các đối tác về chia sẻ chi phí và chưa cam kết thời điểm động thổ. Bước tiếp theo về pháp lý là xin giấy phép vận hành từ Ủy ban Điều tiết Hạt nhân.
Ngoài ra, dự án này chỉ là một trong nhiều hướng đi. Khoảng một chục công ty đang phát triển thiết kế lò nhỏ riêng, nhiều trong số đó có vốn đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn, bao gồm Amazon, những doanh nghiệp đang tìm nguồn điện cho cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo. Dự án Clinch River đi xa nhất, nhưng cuộc đua còn rất dài.
Điều bất ngờ nhất không nằm ở lò, mà ở cơ quan quản lý
Ủy ban Điều tiết Hạt nhân từ lâu nổi tiếng là chậm. Lần này, cơ quan cấp giấy phép xây dựng cho Tennessee Valley Authority trong mười bốn tháng, nhanh hơn dự kiến bốn tháng. Đó là lần thứ hai cơ quan này khiến các nhà phát triển ngạc nhiên: hồ sơ của TerraPower cho nhà máy ở Wyoming đã hoàn tất sớm hơn kế hoạch chín tháng.
Phía sau sự thay đổi ấy là một chuyển dịch chính trị. Một thập niên trước, đầu tư vào hạt nhân là canh bạc rủi ro, vì công nghệ cần nhiều năm để phát triển và do đó cần sự ủng hộ bền vững qua nhiều chính quyền. Hiện nay, đa số ở cả hai đảng tại Mỹ đều ủng hộ mở rộng điện hạt nhân, tới mức Quốc hội đã thông qua với tỷ lệ áp đảo những cải cách nhằm rút ngắn quy trình xem xét nặng nề đối với lò mới. Ba điều đáng theo dõi tiếp.
- Tennessee Valley Authority có chốt được thỏa thuận chia sẻ chi phí và động thổ hay không.
- Chi phí thực tế của lò đầu tiên so với dự toán ban đầu.
- Liệu lò thứ hai và thứ ba có rẻ hơn lò đầu tiên, điều quyết định toàn bộ mô hình.
