Khi cơn mưa chiều quen thuộc không còn biết dừng
Người Bangkok vốn quen với những trận mưa chiều ào ạt của mùa mưa: đường phố ngập trong chốc lát rồi nước rút xuống cống. Nhưng lần này thì khác. Mưa bắt đầu từ chiều 24/9 và trút xuống gần như liên tục. Theo Thống đốc Bangkok Chadchart Sittipunt, chỉ trong khoảng 48 giờ, lượng mưa đã gần chạm 300 mm, tương đương nửa năm mưa trung bình ở London theo so sánh của The Guardian. Ngày 26/9, toàn bộ 50 quận của thành phố được tuyên bố là vùng thảm họa để các cơ quan có thể phản ứng nhanh hơn.
Theo chính phủ Thái Lan, khoảng 40 người đã thiệt mạng trong các sự cố liên quan đến lũ, nhiều người chết đuối, một số khác bị điện giật. Hàng nghìn người phải trú tại hơn 230 điểm sơ tán, trong khi chính quyền thành phố cho biết hơn 84.000 cư dân từng bị mắc kẹt, không thể rời khỏi nhà. Cục Phòng chống và Giảm nhẹ Thiên tai Thái Lan ghi nhận hơn 545.000 người tại 25 tỉnh bị ảnh hưởng.
Khlong Chan, biểu tượng của một thành phố bị nhấn chìm
Khu chung cư Khlong Chan xây từ thập niên 1970 ở đông bắc Bangkok đã trở thành hình ảnh ám ảnh của thảm họa. Những bức ảnh lan truyền khắp Thái Lan cho thấy các dãy nhà nhô lên giữa làn nước nâu đục, nóc ô tô chỉ còn lấp ló. Bà Suleemas Kurangkul, 73 tuổi, sống trên tầng hai, kể với The Guardian rằng nước cứ dâng mãi, và khi tin nhắn cảnh báo đến điện thoại thì đã quá muộn: nước ngoài đường đã cao ngang thắt lưng.
Ở nhiều khu phố, người dân phải xoay xở bằng mọi thứ có thể nổi, từ bể bơi bơm hơi của trẻ em cho tới một chiếc tủ lạnh, để về nhà. Một người đàn ông bị bắt vì lái mô tô nước trên đường lớn. Khi nước rút dần, mùi hôi và rác thải trôi nổi trở thành nỗi ám ảnh mới. Dù vậy, bà Suleemas vẫn quyết định ở lại cùng hàng xóm, tin rằng sự đùm bọc lẫn nhau sẽ giúp mọi người vượt qua.
Sân bay rối loạn, thủ đô đứng hình
Lũ lụt không chỉ nhấn chìm khu dân cư mà còn làm tê liệt nhịp sống của một siêu đô thị hàng triệu dân. Những tác động rõ rệt nhất gồm:
- Tại sân bay Suvarnabhumi, có thời điểm khoảng một nửa nhân viên Thai Airways không thể đến nơi làm việc, khiến hàng nghìn kiện hành lý ùn ứ và nhiều chuyến bay bị hủy.
- Nhiều trường học phải đóng cửa, còn tình trạng kẹt xe khiến cả người dân ở khu vực ít bị ảnh hưởng cũng phải ở nhà.
- Cơ quan giao thông công cộng mở miễn phí các bãi đỗ xe của tuyến tàu điện MRT để người dân đưa ô tô lên chỗ cao.
Thủ tướng Anutin Charnvirakul, người đã rút ngắn chuyến công du London để về chỉ đạo, cho biết vùng đô thị Bangkok vẫn đối mặt nguy cơ từ dòng nước đổ về từ phía bắc và một phòng tác chiến đã được lập để theo dõi tình hình.
Cơ quan khí tượng dự báo mưa lớn tiếp tục trong tuần tới, còn cảnh báo thời tiết nguy hiểm được kéo dài đến ngày 7/10. Thiệt hại ban đầu được ước tính khoảng 320 triệu USD.
Hệ thống thoát nước vượt ngưỡng chịu đựng
Bangkok nằm trên đồng bằng ngập lũ rộng lớn của sông Chao Phraya và từ lâu dựa vào mạng lưới kênh rạch, trạm bơm cùng đê bao để thoát nước. Thế nhưng quá trình bê tông hóa đã xóa sổ phần lớn hệ thống kênh, khiến thành phố mất dần khả năng tự điều tiết trước những trận mưa lớn.
Theo ông Naim Laeni, chuyên gia tư vấn và giảng viên đại học từng đồng tác giả một nghiên cứu về khả năng chống chịu lũ của Bangkok, các kênh thoát nước chỉ xử lý được khoảng 60 mm mưa mỗi giờ, hoặc 80 mm ở những đoạn đã nâng cấp. Những đợt mưa cục bộ đã vượt ngưỡng này, trong khi khoảng nghỉ giữa các trận mưa quá ngắn. Ông cho rằng chính quyền đã đánh giá thấp sức mạnh của trận mưa và chưa truyền đạt đủ mức độ nghiêm trọng tới người dân.
“Ở Bangkok, chúng tôi thường chỉ hứng mưa lớn vài giờ, chứ không phải nhiều ngày.” — Naim Laeni
Bóng dáng biến đổi khí hậu và El Niño
Các nhà khoa học cho rằng lũ cực đoan ở Đông Nam Á đã gia tăng và sẽ còn trầm trọng hơn khi khí thải từ nhiên liệu hóa thạch tiếp tục làm Trái Đất nóng lên. Biển nóng khiến nước bốc hơi nhiều hơn, không khí ấm giữ được nhiều hơi ẩm hơn, nên mưa trút xuống dữ dội hơn. Nhà hải dương học Nikolaos Skliris của Đại học Southampton cho biết miền trung Thái Lan đã có xu hướng mưa cực đoan nhỏ nhưng rõ rệt, và mọi mô hình đều cho thấy xu hướng này sẽ được khuếch đại.
Tuy vậy, còn quá sớm để quy trận mưa này cho biến đổi khí hậu khi chưa có nghiên cứu riêng. Dữ liệu của Copernicus Climate Pulse cho thấy một vùng áp thấp hình thành trên Biển Đông ấm bất thường, di chuyển qua Campuchia và Việt Nam rồi dừng lại trên bầu trời Bangkok. Bức tranh càng phức tạp với sự xuất hiện của một đợt El Niño mạnh bất thường, hiện tượng thường khiến mùa hè Đông Nam Á khô hơn nhưng theo các nghiên cứu gần đây vẫn có thể làm tăng những ngày mưa cực đoan.
Myanmar láng giềng cũng chìm trong thảm họa
Cùng hệ thống thời tiết ấy đã gây lũ quét và chia cắt đường sá ở Myanmar. Tại miền nam nước này, lực lượng cứu hộ đang tìm kiếm thi thể sau vụ sạt lở tàn phá làng Ka Det Nge Htein, khiến ít nhất 9 người chết; tám người khác vẫn mất tích dưới bùn đất ở một ngôi làng khác. Nội chiến và sự kiểm soát truyền thông của chính quyền quân sự khiến thông tin khó tiếp cận và công tác cứu trợ bị cản trở.
Trở lại Bangkok, các trạm bơm đang hoạt động hết công suất nhưng có thể mất nhiều ngày nữa nước mới rút hết. Khi bầu trời tạm hửng nắng, người dân vui mừng nhưng không dám lơi lỏng, bởi những đợt mưa giông mới được dự báo sắp kéo đến và bài học về một thành phố sống chung với nước vẫn còn dang dở.














