Hành trình quốc tế của Jota Mombaça

Sinh ra tại Natal, bang Rio Grande do Norte, Brazil, Jota Mombaça đã xây dựng sự nghiệp nghệ thuật quốc tế với phong cách đa ngành, bao gồm trình diễn, video, nghệ thuật sắp đặt và viết. Tác phẩm của cô không chỉ là sự phô diễn mà còn liên kết chặt chẽ giữa lý thuyết cùng trải nghiệm cá nhân, tập trung khai thác các chủ đề như ký ức, phê phán chủ nghĩa thực dân, giới tính, các cơ thể dị biệt và hiện tượng di cư.

Hiện nay, Jota chia thời gian sinh sống và làm việc giữa Lisbon (Bồ Đào Nha) và Natal (Brazil). Mới đây, cô đã mở triển lãm tại Sonsbeek 2026, một trong những sự kiện nghệ thuật công cộng lâu đời nhất châu Âu diễn ra tại công viên Sonsbeek, Arnhem, Hà Lan.

Đóng góp quan trọng cho nghệ thuật queer

Jota Mombaça được xem là một trong những nhân tố hàng đầu đưa nghệ thuật và nghiên cứu queer trở nên nổi bật tại Brazil. Cô không chỉ sáng tạo mà còn tham gia hoạt động giám tuyển, giúp nhiều nghệ sĩ queer khác có cơ hội phát triển trên bản đồ nghệ thuật quốc gia và quốc tế.

Một bước ngoặt trong sự nghiệp của cô là tác phẩm trình diễn “A gente combinamos de não morrer” (2018), lấy cảm hứng từ truyện ngắn của nhà văn Conceição Evaristo, nhằm thể hiện các chiến lược nghệ thuật mưu sinh trước những bạo lực nhắm vào các cơ thể dị biệt. Qua đó, Jota cũng phản ánh quan điểm về tương lai vốn chỉ dành cho một số nhóm đặc quyền, đồng thời tìm kiếm những cách thức tưởng tượng về các thực tại khác biệt.

Khám phá các chiều thời gian và tương lai phi tuyến tính

Jota bày tỏ sự quan ngại về cách tương lai bị kiểm soát và định đoạt bởi những nhóm quyền lực, đặc biệt khi trí tuệ nhân tạo được định hướng phát triển qua các kịch bản có sẵn của ngành công nghiệp. Cô đề xuất việc tưởng tượng về tương lai không bị ràng buộc bởi khái niệm thời gian tuyến tính truyền thống, nơi tương lai luôn là những gì tiếp theo sau thời điểm hiện tại.

Advertisement300 × 250

Thay vào đó, Jota muốn hòa nhập vào các dạng thời gian đa chiều mà trải nghiệm cá nhân ngày càng phản chiếu.

Dự án nghệ thuật và xuất bản sắp tới

Bên cạnh việc tham gia các triển lãm lớn như Bienal Busan (Hàn Quốc) tháng 8 và Panorama của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại São Paulo (MAM-SP) tháng 9, Jota còn tập trung cho việc viết lách. Sau những lần xuất hiện ở Festa Literária de Paraty (Flip) năm 2020 và ra mắt cuốn sách “Não vão nos matar agora” (2021), cô hiện chuẩn bị phát hành một tác phẩm mới dự kiến ra mắt năm tới, xoay quanh chủ đề di chuyển và nhận dạng người ngoài cuộc.

Jota tiết lộ mong muốn dành thời gian tại Brazil trong nửa cuối năm để viết bằng tiếng Bồ Đào Nha, nhấn mạnh sự gắn bó với tiếng mẹ đẻ và văn hóa của mình dù có sự phân chia giữa hai châu lục.

Quan niệm về di cư và vùng đất khởi nguồn

Jota cho biết sau thời gian rời Brazil, cô càng quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm của người di cư, đồng thời liên kết trải nghiệm cá nhân với bối cảnh lịch sử của vùng Đông Bắc Brazil, nơi có truyền thống những làn sóng di cư do khó khăn kinh tế và xã hội. Cô xem đây là một dạng chuyển động liên tục giữa nhiều vùng miền và quốc gia, đồng thời giữ mối liên hệ mật thiết với quê hương nơi mình sinh ra và trưởng thành.

Tiểu sử và điểm nhấn sự nghiệp

  • Tuổi tác: 35
  • Tham gia các sự kiện quốc tế lớn: Documenta 14 (2017), Bienal Sydney (2020), Bienal São Paulo (2021), Bienal Venice (2024)
  • Thực hiện các chương trình lưu trú nghệ thuật: Rijksakademie (Hà Lan), Nottingham Contemporary (Anh), Kadist San Francisco (Mỹ)

Việc lưu trú và sáng tác ở nhiều quốc gia tiếp tục giúp Jota mở rộng tầm nhìn và đề tài sáng tạo, tạo nên sự kết nối sâu sắc giữa các vùng đất cô đã đi qua, đồng thời phát triển mạnh mẽ mảng nghệ thuật queer tại Brazil và trên trường quốc tế.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Jota Mombaça là một nhân vật tiên phong của nghệ thuật queer với sự nghiệp quốc tế đa ngành.
  • Cô vừa ra mắt triển lãm trong sự kiện Sonsbeek tại Hà Lan, sự kiện nghệ thuật công cộng lâu đời nhất châu Âu.
  • Tác phẩm của Jota hướng đến các chủ đề giới tính, ký ức, di cư và phê phán chủ nghĩa thực dân.
  • Jota tìm cách tưởng tượng tương lai phi tuyến tính và phản đối việc tương lai bị kiểm soát bởi các thế lực kinh tế - công nghiệp.
  • Cô đang chuẩn bị sách mới về chủ đề di chuyển và vị thế người nước ngoài, tích cực viết lách bằng tiếng Bồ Đào Nha.

Đăng ký bản tin QMVN