Tấm bản đồ nhuộm màu dân tộc chủ nghĩa
Khoảng 3,4 triệu cử tri đủ điều kiện bầu ba thành viên Hội đồng Tổng thống đa sắc tộc, các nghị sĩ quốc gia và lãnh đạo hai thực thể của Bosnia. Kết quả do hãng AP đưa tin cho thấy các đảng xây dựng trên bản sắc sắc tộc củng cố vị thế ở gần như mọi cấp. Tại Republika Srpska, Liên minh Những người Dân chủ Xã hội Độc lập (SNSD) của ông Dodik giành thắng lợi thuyết phục ở cả cấp nhà nước lẫn cấp thực thể.
Ông Kurt Bassuener, đồng sáng lập viện nghiên cứu Democratization Policy Council có trụ sở tại Berlin, nhận định các đảng dân tộc chủ nghĩa của Bosnia đều giành thêm ưu thế. Theo ông, kết quả này tạo thêm nguy cơ bất ổn ở một đất nước mà các thể chế vốn đã chật vật vận hành vượt qua ranh giới sắc tộc.
Dodik chiến thắng dù không có tên trên lá phiếu
Ông Milorad Dodik không xuất hiện trên bất kỳ lá phiếu nào. Bản án vì bất tuân Đại diện Cấp cao quốc tế khiến ông bị cấm giữ chức vụ, và ông đã mất ghế tổng thống Republika Srpska hồi năm ngoái. Thế nhưng trong đêm bầu cử, chính ông Dodik là người đọc diễn văn chiến thắng, ghi công sự trở lại của ông Trump và sự ủng hộ của ông Putin cho thắng lợi quyết định của đảng mình.
Theo ông Bassuener, ông Dodik tuyên bố nếu không có ông Trump, phe ông đã chết về mặt chính trị. Năm ngoái, chính quyền Trump đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với ông Dodik và gia đình mà chính quyền Biden áp đặt năm 2022 vì cáo buộc tham nhũng và hoạt động ly khai. Trước thềm bầu cử, các lãnh đạo người Serb ở Bosnia cũng đã gặp ông Putin, cho thấy Điện Kremlin dựa vào ông Dodik để duy trì ảnh hưởng ở Tây Balkan.
Phép thử đối với châu Âu
Liên minh châu Âu vẫn là chủ thể bên ngoài có ảnh hưởng lớn nhất ở Bosnia, và tư cách thành viên là phần thưởng EU đưa ra để đổi lấy cải cách. Nhưng ông Bassuener cho rằng cách tiếp cận lấy mở rộng làm trung tâm này trên thực tế đã rơi vào bế tắc, tạo dư địa cho phe dân tộc chủ nghĩa dùng nỗi sợ làm công cụ chính trị thay vì buộc họ phải thỏa hiệp.
“Tôi sẽ không coi kết quả bầu cử hôm qua là thước đo điều người dân thực sự mong muốn. Tôi nghĩ đó là điều họ sợ hãi.” — Kurt Bassuener
Với Brussels, thách thức này rất gay gắt. Bosnia được trao tư cách ứng viên năm 2022 và EU đồng ý mở đàm phán gia nhập năm 2024, nhưng những cải cách cần thiết để thúc đẩy đàm phán liên tục bị đình trệ giữa những tranh chấp của các lãnh đạo sắc tộc.
Những tiếng nói kêu gọi thỏa hiệp
Trên đường phố, nhiều cử tri bày tỏ tâm trạng khác hẳn kết quả bầu cử. Tại Banja Luka, thủ phủ hành chính của Republika Srpska, cư dân Radomir Erceg nói Bosnia không nên quay về quá khứ và các lãnh đạo của mọi cộng đồng phải bắt đầu đối thoại mà không bên nào đặt điều kiện tiên quyết.
“Chúng ta nên thỏa hiệp với nhau.” — Radomir Erceg
Lời ông phản ánh nỗi bức xúc lan rộng. Bosnia đang đối mặt suy thoái kinh tế, tham nhũng dai dẳng và một hệ thống chính trị trong đó chỉ một quyền phủ quyết cũng có thể đóng băng quyết sách hàng tháng trời, để người dân bình thường gánh chịu cái giá của những cuộc cãi vã giữa các nhà lãnh đạo.
Một thế hệ đang ra đi
Có lẽ dấu hiệu rõ nhất của sự vỡ mộng là làn sóng di cư. Hàng trăm nghìn người dưới 40 tuổi đã rời Bosnia trong những năm gần đây, nhiều người tới Tây Âu. Tại Sarajevo, cư dân Ilma Rakic tiếc nuối vì quá ít người trẻ tham gia chính trị và kêu gọi họ hãy hành động.
“Những gì chúng ta có hôm nay rất yếu ớt.” — Ilma Rakic
Ba thập kỷ sau khi tiếng súng im bặt, tương lai Bosnia có lẽ ít phụ thuộc vào việc ai thắng mỗi cuộc bầu cử hơn là vào việc những người ở lại có thể tin rằng một ngày nào đó chính trị sẽ gắn kết thay vì chia rẽ họ hay không.














