Kỹ thuật đầm nén thủ công và niềm tự hào nghề mộc xứ Basel
Trở lại quê hương Basel sau dự án mở rộng phức tạp tại Bảo tàng Nghệ thuật Hạt Los Angeles ở Mỹ, kiến trúc sư 83 tuổi Peter Zumthor đã gửi gắm toàn bộ tâm huyết vào khối nhà triển lãm mới thuộc Quỹ Beyeler. Lấy cảm hứng từ thời niên thiếu học nghề mộc trong xưởng của cha, Zumthor chủ đích kiến tạo một cấu trúc mang vẻ đẹp thô mộc được ví như bê tông của người nông dân.
Công trình được thi công tỉ mỉ bằng cách trộn đá vôi vùng Jura vào hỗn hợp bê tông khô rồi cho công nhân dùng tay đầm nén từng lớp không quá 45 cm mỗi ngày, cố ý để lộ những đường rãnh ghép gồ ghề giữa các ca làm việc tựa như các tầng địa chất tự nhiên.
Mọi chi tiết nội thất, từ tay vịn cầu thang bằng gỗ lê, ghế băng bọc da cho đến các chụp đèn thủy tinh thổi thủ công tại Ý, đều được chế tác riêng biệt.
Kiến trúc sư khẳng định việc giữ lại các dấu vết thủ công gồ ghề là cách để tòa nhà kể câu chuyện lịch sử của chính nó, giúp công trình thoát khỏi vẻ ngoài bóng bẩy giả tạo thường thấy trên các tạp chí thời trang.
“If it’s too slick, you just look like a fashion magazine.” — Peter Zumthor
Bộ ba công trình mới gồm khối trưng bày, tòa nhà điều hành văn phòng và gian triển lãm mở đã nhân đôi diện tích khuôn viên bảo tàng, tạo thành một quảng trường công cộng nhỏ đón chào khách yêu nghệ thuật.
Peter Zumthor ứng dụng kỹ thuật bê tông đầm nén thủ công trộn đá vôi Jura để tạo bề mặt thô ráp như địa tầng tự nhiên.
Toàn bộ chi tiết nội thất từ tay vịn gỗ lê đến đèn kính thổi đều được nghệ nhân chế tác riêng theo chuẩn mực truyền thống.
Tranh cãi không gian trưng bày và hoài nghi về dấu ấn thương mại
Trái ngược hoàn toàn với các gian phòng ngập tràn ánh sáng tự nhiên do kiến trúc sư Renzo Piano thiết kế trong tòa nhà chính khánh thành năm 1997, không gian bên trong khối nhà mới của Zumthor mang lại cảm giác u tối tựa như hang đá. Tầng trệt với ánh sáng hạn chế khiến các kiệt tác hoa súng của Claude Monet dường như bị chìm lấp trong sự ảm đạm.
Dù các tầng trên thoáng đãng hơn nhờ những ô cửa sổ lớn hướng tầm nhìn ra dãy núi Jura và Rừng Đen, sự kết hợp giữa sàn đá mài terrazzo, tường quét vôi và trần bê tông màu be nhạt lại vô tình san phẳng sắc thái thị giác của các tác phẩm hội họa hiện đại, tạo nên cảm giác lộng lẫy tương tự một cửa hàng thời trang cao cấp.
Trước những chất vấn về lượng khí thải carbon từ khối lượng bê tông khổng lồ, Zumthor kiên quyết bảo vệ quan điểm cho rằng nghệ thuật cổ điển đòi hỏi một chất liệu có độ đầm chắc thay vì sử dụng kết cấu gỗ nhẹ, bất chấp xu hướng kiến trúc sinh thái đương đại.
“I could not make a wooden museum. I think it is not good for art. This kind of classical art needs more substance.” — Peter Zumthor
Sự xuất hiện của công trình mới tiếp tục đặt ra câu hỏi muôn thuở cho giới kiến trúc toàn cầu về ranh giới mong manh giữa một kiệt tác phụng sự nghệ thuật và một biểu tượng xa xỉ vị kỷ của các kiến trúc sư danh tiếng.
Không gian triển lãm bị chỉ trích vì thiếu ánh sáng tự nhiên trên cao, làm giảm hiệu ứng thị giác của các bức tranh quý.
Kiến trúc sư kiên định dùng bê tông khối thay vì gỗ để tạo sự vững chãi trường tồn tương xứng với tầm vóc hội họa kinh điển.













