“Không có chút trợ giúp nào”
Theo các nhân viên y tế, nhiều sinh mạng lẽ ra đã được cứu nếu một nỗ lực ứng phó bền bỉ được triển khai ở Mangala ngay từ tháng Sáu. Khi WHO tuyên bố dịch vào giữa tháng Năm, tỉnh Ituri đã có hàng trăm ca bệnh. Các đội y tế nhanh chóng được huy động tới Mongbwalu, Bunia hay Nizi, trong khi Mangala vẫn phải tự xoay xở.
“Không có chút trợ giúp nào, dù chỉ một chút.” — Godefroy Banzani
Ông Godefroy Banzani, y tá trưởng tại Mangala, nhớ lại cảm giác bị bỏ rơi trong những tuần đầu của dịch. Khi phóng viên The New York Times đến thị trấn hồi tháng Chín, khu đất dành cho trung tâm điều trị do tổ chức y tế nhân đạo Alima vận hành vẫn chỉ là một mảnh đất đỏ vừa được san phẳng.
Vì sao Mangala bị bỏ lại phía sau?
Các nhân viên y tế đưa ra nhiều lý do khiến hoạt động ứng phó ở Mangala chậm trễ:
- Thị trấn có rất ít khách sạn, buộc nhân viên cứu trợ phải đi ba giờ mỗi ngày từ Bunia, thủ phủ của khu vực.
- Con đường đất đầy bụi vào mùa khô và lầy lội sau mưa, đôi khi không thể đi lại.
- Các nhóm nổi dậy có vũ trang đôi khi lập trạm kiểm soát trên tuyến đường dẫn vào thị trấn.
- Viện trợ nước ngoài bị cắt giảm buộc các tổ chức y tế phải lựa chọn đau đớn về nơi đặt trung tâm điều trị Ebola.
“Với một dịch bệnh, phản ứng càng chậm thì nó càng lan rộng.” — Julien Harneis
“Ở đây đâu cũng là vùng đỏ”
Trong khi chờ trung tâm mới, Mangala phải dựa vào bệnh viện huyện, nơi trong những tháng đầu bệnh nhân Ebola được điều trị trong một căn nhà đất không cửa sổ, nền đất và thiếu thông gió. Khác với các trung tâm điều trị được phân chia nghiêm ngặt thành vùng xanh và vùng đỏ, tại đây những người có triệu chứng vẫn đi lại tự do qua khoảng sân cỏ trung tâm.
“Ở đây đâu cũng là vùng đỏ.” — Jacques Savo Bamuhiga
Theo bác sĩ Jacques Savo Bamuhiga, giám đốc y tế ở Mangala, năm y tá và một bác sĩ đã nhiễm Ebola tại bệnh viện, trong đó một y tá đã tử vong. Chính phủ ngừng trả lương cho nhân viên bệnh viện từ đầu cuộc khủng hoảng, khiến một số người bỏ việc, số khác đình công. Bộ trưởng Y tế Roger Kamba thừa nhận vấn đề, cho biết chính phủ đang khẩn trương giải quyết và sẽ bổ sung tiền thưởng cho nhân viên y tế.
Nỗi sợ, tin đồn và những đám tang
Đội truyền thông cộng đồng ở Mangala đến tháng Tám mới được thành lập. Trong khoảng trống đó, tin đồn rằng bệnh viện tiêm virus Ebola cho bệnh nhân lan nhanh, khiến người dân tẩy chay bệnh viện. Nhiều người chăm sóc người bệnh tại nhà và chôn cất không an toàn, trong khi bệnh nhân Ebola dễ lây nhất vào những ngày cuối của bệnh và ngay sau khi qua đời. Theo bác sĩ Bamuhiga, thêm nhiều người tử vong vì các bệnh khác do quá sợ hãi không dám đến bệnh viện.
Con số tử vong chính thức tại thị trấn là 165, nhưng chưa phản ánh hết những ca tử vong tại nhà; ít nhất 200 người khác đã qua đời ở chín ngôi làng lân cận. Chàng trai 22 tuổi Bonheur Njabu là một ví dụ: khi đổ bệnh, không có xe cứu thương nào đến, xe ôm từ chối chở vì sợ lây, và mẹ anh chỉ mua được thuốc ở một hiệu thuốc nhỏ trong làng. Anh qua đời, và hàng chục người đã tụ tập hát thánh ca tiễn biệt.
“Tôi mong mọi thứ trở lại như trước đây.” — Olivier Alike















