Đặc điểm của chủng virus Bundibugyo và thách thức trong kiểm soát
Nhiều bác sĩ mô tả chủng Ebola Bundibugyo là “Walking Ebola” (Ebola đi bộ) vì triệu chứng của chủng virus này phát triển chậm, khiến bệnh nhân tuy đã mắc bệnh và có khả năng lây lan nhưng vẫn đủ khỏe để di chuyển trong cộng đồng. Điều này làm tăng nguy cơ lây nhiễm virus trong dân cư, khiến dịch bệnh khó ngăn chặn.
Virologist Corri Levine, người đã nghiên cứu chủng Bundibugyo trong luận án tiến sĩ của mình tại Đại học Texas Medical Branch, nhận thấy virus này nhân lên chậm hơn so với chủng Zaire, tác nhân chính của đợt bùng phát Ebola kinh hoàng tại Tây Phi cách đây một thập kỷ. Quá trình phát triển chậm của Bundibugyo tạo ra một “khoảng thời gian kéo dài của bệnh”, trong đó bệnh nhân có thể bắt đầu biểu hiện triệu chứng nhưng không đủ nặng để ngăn cản họ di chuyển.
Cơ hội can thiệp sớm và vai trò của thuốc kháng virus
Có một rủi ro khác liên quan đến sự tiến triển chậm này là khi điều trị Ebola, khả năng sống sót của bệnh nhân cao nhất khi được can thiệp sớm trước khi virus phát triển đến dẫn tới sốc nhiễm trùng và suy đa tạng.
Chủng Bundibugyo có thể mở rộng thời gian can thiệp để dùng thuốc kháng virus giúp thay đổi tiến trình bệnh hiệu quả hơn. Điều này làm tăng sự quan tâm đối với các loại thuốc như remdesivir do Gilead Sciences phát triển, vốn được phát hiện hoạt động hiệu quả hơn với chủng Bundibugyo so với Zaire trong các thí nghiệm phòng thí nghiệm.
WHO đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng tại Congo với sự kết hợp thuốc remdesivir và liệu pháp kháng thể MBP134 của Mapp Biopharmaceutical. Một nghiên cứu khác cũng đang đánh giá thuốc kháng virus dạng uống obeldesivir của Gilead đối với người mới tiếp xúc virus.
Diễn biến dịch bệnh và thách thức trong công tác điều trị
Tình hình Ebola tại Congo ngày càng nghiêm trọng với số ca tử vong tháng 7 gần gấp đôi so với tháng trước. WHO cho biết hơn 90% ca tử vong xảy ra trước khi bệnh nhân đến được trung tâm y tế, và 4/5 ca mới xuất hiện bên ngoài các chuỗi lây nhiễm đã biết.
Tình trạng quá tải các đơn vị Ebola và chậm chễ trong chẩn đoán đang khiến người nhiễm virus vẫn lưu lại trong cộng đồng lâu hơn, làm tăng nguy cơ lan rộng dịch bệnh.
Tính đến ngày 17/7, theo Viện Y tế Công cộng Quốc gia Congo, đã có 2.181 ca được xác nhận và 864 người tử vong, tỷ lệ tử vong thô lên đến 40%.
Ý nghĩa của việc tiếp cận điều trị sớm
Khó khăn lớn trong các đợt bùng phát Ebola là thuyết phục bệnh nhân đến cơ sở y tế điều trị. Trong đợt dịch Tây Phi, nhiều người mắc bệnh sợ rằng trung tâm điều trị là nơi để chết, vì chưa có vaccine hay biện pháp điều trị hiệu quả, theo Joanne Liu, cựu chủ tịch tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) tham gia phản ứng dịch bệnh.
Tiếp cận điều trị sớm cải thiện đáng kể khả năng sống sót; những bệnh nhân được điều trị có cơ hội sống cao hơn ba đến bốn lần so với bệnh nhân còn lại trong cộng đồng, theo Chikwe Ihekweazu, giám đốc chương trình ứng phó khẩn cấp của WHO.
Thay đổi trong chăm sóc và điều trị Ebola
Đợt bùng phát tại Tây Phi đã giúp chuyển đổi mô hình trung tâm điều trị Ebola từ nơi chỉ cách ly sang cung cấp chăm sóc hỗ trợ tích cực kèm theo các loại thuốc thử nghiệm, theo Daniel Chertow từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ, người từng chăm sóc bệnh nhân tại Liberia.
Điều trị Ebola không chỉ nhắm vào virus mà còn cần hỗ trợ cả thân thể người bệnh với các biện pháp bù nước tích cực, điều trị sốc, hỗ trợ hô hấp và xử lý suy đa tạng kết hợp với thuốc kháng virus và kháng thể.
Chủng Bundibugyo có thể giúp mở rộng hiểu biết về thời điểm dùng thuốc kháng virus, cách tùy chỉnh chăm sóc hỗ trợ và liệu sự tiến triển chậm giúp thay đổi quá trình bệnh ra sao.
Cơ hội và rủi ro trong bùng phát hiện tại
Đợt bùng phát hiện nay tại Congo đã vượt xa tổng số ca của hai đợt dịch Bundibugyo trước cộng lại, đem lại cơ hội nghiên cứu chưa từng có về chủng virus này, đồng thời làm tăng nguy cơ virus tiến hóa như đã xảy ra với chủng Zaire tại Tây Phi.
Pardis Sabeti, nhà di truyền học tại Viện Broad thuộc MIT và Harvard, người đang hỗ trợ giải mã gen Ebola ở Congo nhận định sự lưu hành cao của Bundibugyo tạo cơ hội cho các biến đổi gen có thể gây thiệt hại lớn.
Corri Levine hồi tưởng khi bắt đầu nghiên cứu Bundibugyo gần một thập kỷ trước, chủng này chỉ được biết đến với hai đợt bùng phát nhỏ và ít được chú ý so với Zaire. Hiện nay, đây là đợt bùng phát Ebola lớn thứ ba trong lịch sử, biến nghiên cứu khoa học từng ít người quan tâm thành vấn đề cấp bách toàn cầu.
Levine khẳng định: “Mọi chuyện đều có thể xảy ra trên thế giới này.”
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Chủng Ebola Bundibugyo phát triển chậm khiến bệnh nhân có thể di chuyển và lây lan virus trong cộng đồng.
- Kháng virus remdesivir thể hiện hiệu quả tốt hơn trên chủng Bundibugyo trong các thử nghiệm.
- Tỷ lệ tử vong do Ebola tại Congo cao và tăng nhanh, với phần lớn ca tử vong trước khi bệnh nhân tới được cơ sở điều trị.
- Tiếp cận điều trị sớm giúp tăng cơ hội sống sót cho bệnh nhân Ebola gấp ba đến bốn lần.
- Đợt bùng phát hiện tại là cơ hội nghiên cứu lớn nhất về Ebola Bundibugyo, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ biến đổi gen gây ra hiểm họa mới.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.










