Từ hormone đến bản đồ gen trong từng tế bào
Trong nhiều thập kỷ, estrogen và testosterone thường được xem là lời giải thích chủ đạo cho khác biệt sức khỏe giữa hai giới. Tổng quan mới nhấn mạnh một tầng cơ chế khác: gen trên nhiễm sắc thể giới tính có thể tác động trực tiếp tới chức năng tế bào, thậm chí trong những điều kiện không thể quy giản thành sự khác biệt hormone. Nhờ vậy, những biến đổi liên quan đến viêm, hoạt động miễn dịch, chuyển hóa và nguy cơ bệnh lý được đặt trong bức tranh sinh học rộng hơn.
Người thường có hai nhiễm sắc thể X sẽ bất hoạt phần lớn một bản sao ngay từ giai đoạn phát triển sớm. Tuy nhiên, một số gen trên bản sao tưởng như “im lặng” vẫn hoạt động; mức biểu hiện của chúng có thể thay đổi theo tuổi. Điều đó làm số lượng sản phẩm của một số gen khác nhau giữa các tế bào và góp phần giải thích vì sao hệ miễn dịch hay quá trình lão hóa không diễn ra giống hệt ở mọi người.
Các nhà khoa học còn nghiên cứu hiệu ứng nguồn gốc di truyền: nhiễm sắc thể X đang hoạt động xuất phát từ mẹ hay cha. Ở một số mô hình chuột, tế bào ưu tiên sử dụng X từ mẹ có liên hệ với suy giảm trí nhớ và tốc độ lão hóa não nhanh hơn. Kết quả đáng chú ý ấy không cho phép suy ra quy luật tương tự cho từng người, nhưng đặt ra câu hỏi mới về cách lập trình hoạt động gen.
