Một bàn hội nghị, ba cách nhìn về trật tự thế giới
Thượng đỉnh diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị các nhà lãnh đạo APEC tại Thâm Quyến ngày 18–19/11. Với vai trò chủ nhà, Trung Quốc có cơ hội đặt mình ở trung tâm một cuộc đối thoại chưa từng có giữa ba quốc gia giữ vai trò đặc biệt trong các vấn đề an ninh và kinh tế quốc tế. Các hình ảnh nghi thức tạo ấn tượng mạnh, nhưng nghi thức ngoại giao không tự nó chứng minh được sự đồng thuận chiến lược.
Ông Trump nhấn mạnh trách nhiệm của các cường quốc sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn trong việc giảm khả năng sử dụng những vũ khí này. Ông Tập đề cao hợp tác để tránh hỗn loạn, còn ông Putin viện dẫn trách nhiệm duy trì hòa bình sau Thế chiến thứ hai. Cùng nói về ổn định, song mỗi nhà lãnh đạo xuất phát từ ưu tiên và lợi ích quốc gia khác nhau.
Tại một diễn đàn vốn đặt hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương làm trọng tâm, cuộc gặp ba bên nhanh chóng thu hút sự chú ý vượt ra ngoài chương trình APEC. Đó cũng là sự đối lập cần nhớ: sân khấu dành cho cả khu vực không nên bị thu hẹp thành câu chuyện của riêng ba thủ đô.
Tuyên bố hòa bình: bước mở cửa nhưng chưa phải đột phá
Theo Yonhap và các bản tin quốc tế ngày 19–20/11, tuyên bố chung đề cập đối thoại giảm rủi ro hạt nhân và chống phổ biến vũ khí hạt nhân. Việc ba bên đồng ý tiếp tục trao đổi là tín hiệu hữu ích trong bối cảnh lòng tin suy giảm.
Tuy vậy, chưa có mục tiêu cắt giảm đầu đạn, thời hạn đàm phán hay cơ chế kiểm chứng nào được công bố.
Một nội dung khác là lời kêu gọi cải tổ Liên hợp quốc và hạn chế việc lạm dụng thẩm quyền tài phán của các thiết chế quốc tế. Những câu chữ này có thể được nhiều bên diễn giải khác nhau. Cải cách để tổ chức quốc tế hiệu quả hơn không đồng nghĩa với việc cho phép các nước lớn đứng ngoài trách nhiệm giải trình; đó chính là ranh giới cần được làm rõ ở những cuộc đàm phán sau.
AP và The Guardian lưu ý tuyên bố thiếu tiến triển cụ thể đối với các điểm nóng, trong đó có chiến tranh Ukraine. Giữa một văn kiện khẳng định hòa bình và những biện pháp thay đổi thực tế trên chiến trường còn khoảng cách đáng kể. Sức nặng của hội nghị sẽ được đánh giá bằng những gì xảy ra sau ánh đèn máy ảnh.
Quyền lực của ba nước và tiếng nói của phần còn lại
Mỹ, Trung Quốc và Nga có khả năng tác động sâu rộng tới hệ thống an ninh toàn cầu, nhưng không thể đơn phương quyết định tương lai của các nước khác. Bất kỳ khuôn khổ giảm căng thẳng nào cũng phải tính tới đồng minh, đối tác, quốc gia láng giềng, các tổ chức đa phương và đặc biệt là các cộng đồng chịu hậu quả của xung đột.
Đối với Đông Nam Á, một môi trường bớt đối đầu có thể có lợi cho chuỗi cung ứng, thương mại và ổn định thị trường. Tuy nhiên, các nước trong khu vực cũng mong muốn luật lệ chung, quyền tự chủ chính sách và vai trò trung tâm của các cơ chế đa phương được tôn trọng. Một cuộc mặc cả chỉ giữa các cường quốc có thể tạo ra sự yên lặng trước mắt nhưng để lại bất an lâu dài.
Bởi vậy, thước đo của ngoại giao không chỉ là số cuộc gặp hay độ lớn của bản tuyên bố. Đó còn là năng lực duy trì đối thoại có trách nhiệm, công khai mục tiêu, chấp nhận kiểm chứng và tránh biến an ninh của những quốc gia nhỏ thành vật trao đổi. Một trật tự đáng tin cậy cần luật lệ chung hơn là thiện chí nhất thời.
















