Một kết quả vượt dự báo và lợi thế tâm lý cho Bolsonaro
Trong nhiều tháng trước bầu cử, các cuộc khảo sát thường cho thấy Lula dẫn rất sít sao hoặc ngang ngửa Flávio Bolsonaro. Tuy nhiên, khi kiểm phiếu kết thúc, Bolsonaro lại đứng đầu với khoảng 47% số phiếu hợp lệ, còn Lula đạt khoảng 45%. Reuters xác nhận hai ứng viên sẽ bước vào vòng hai ngày 25/10. Kết quả này tạo ra lợi thế tâm lý đáng kể cho Bolsonaro vì ông vừa vượt kỳ vọng của phần lớn giới quan sát.
Động lực của ứng viên cánh hữu đến từ nhiều nguồn. Bất mãn với chính quyền đương nhiệm, lo ngại về tội phạm, nợ hộ gia đình và cảm giác rằng hệ thống chính trị truyền thống xa rời đời sống thường nhật đều góp phần thúc đẩy cử tri. Đồng thời, cái tên Bolsonaro vẫn sở hữu một mạng lưới chính trị sâu rộng dù Jair Bolsonaro đã rời chức và vướng các vụ án liên quan đến nỗ lực đảo ngược kết quả bầu cử năm 2022.
Flávio Bolsonaro cũng bước vào vòng hai trong thế vừa có lợi thế vừa có rủi ro. Các cuộc điều tra và tranh cãi quanh hoạt động gây quỹ, quan hệ chính trị và đề xuất ân xá cho cha ông tiếp tục là điểm yếu mà chiến dịch Lula sẽ khai thác. Vì vậy, câu hỏi không phải chỉ là liệu làn sóng cánh hữu có tiếp tục hay không, mà còn là liệu Bolsonaro có thể giữ được những cử tri bảo thủ không hoàn toàn thoải mái với các tranh cãi quanh gia đình mình.
Những lá phiếu quyết định đang nằm ở đâu
Theo bài tham khảo, khoảng chín triệu người Brazil đã bỏ phiếu cho các ứng viên cánh hữu nhỏ hơn trong vòng một. Nhiều nhà phân tích cho rằng phần lớn số phiếu này có xu hướng chuyển sang Flávio Bolsonaro, tạo cho ông một con đường tự nhiên hơn tới đa số.
Hai cựu đối thủ cánh hữu là Ronaldo Caiado và Romeu Zema cũng đã công khai ủng hộ ông sau vòng một.
Lula phải tìm phiếu ở những nơi khó hơn. Một nhóm đặc biệt quan trọng là khoảng 33 triệu cử tri không tham gia vòng một, đưa tỷ lệ vắng mặt lên mức kỷ lục khoảng 21%. Tại Brazil, bỏ phiếu về nguyên tắc là bắt buộc đối với phần lớn công dân từ 18 đến 70 tuổi, nhưng hình phạt cho việc không đi bỏ phiếu khá nhẹ. Nếu chiến dịch Lula có thể kéo một phần đáng kể những người từng ở nhà đi bỏ phiếu, cán cân có thể thay đổi.
Nhóm thứ ba là cử tri trung dung hoặc cử tri từng chọn ứng viên khác và chưa quyết định. Đây là lý do Lula đang được cho là cân nhắc nâng vai trò của Phó tổng thống Geraldo Alckmin - một chính trị gia trung dung, có quan hệ tốt với giới kinh doanh - trong thông điệp kinh tế của vòng hai. Với một cuộc đua chênh lệch nhỏ, vài triệu phiếu dao động có thể quan trọng hơn bất kỳ khẩu hiệu lớn nào.
Quốc hội nghiêng phải làm thay đổi bài toán quyền lực
Làn sóng cánh hữu không chỉ xuất hiện ở cuộc đua tổng thống. Reuters cho biết đảng Liberal Party của Flávio Bolsonaro giành vị trí lớn nhất ở cả Thượng viện và Hạ viện, trong khi nhiều ứng viên cánh hữu khác cũng tiến mạnh. Điều này có ý nghĩa đặc biệt vì tổng thống Brazil phụ thuộc rất nhiều vào khả năng xây dựng liên minh trong Quốc hội để thông qua ngân sách, cải cách và các bổ nhiệm quan trọng.
Nếu Bolsonaro thắng, một Quốc hội thân thiện hơn có thể giúp ông thúc đẩy chương trình giảm chi tiêu, cải cách kinh tế và các cam kết chính trị gây tranh cãi như ân xá cho Jair Bolsonaro hoặc những người liên quan đến vụ bạo loạn ngày 8/1. Nhưng một Quốc hội mạnh cũng không đồng nghĩa tổng thống có toàn quyền: các đảng trung dung vẫn có thể mặc cả từng dự luật và các tòa án tiếp tục đóng vai trò kiểm soát hiến pháp.
Nếu Lula thắng, ông nhiều khả năng phải đối mặt với một Quốc hội thậm chí khó khăn hơn nhiệm kỳ hiện tại. Khi đó, khả năng điều chỉnh chính sách, chia sẻ quyền lực với phe trung dung và giữ kỷ luật ngân sách sẽ trở thành điều kiện sống còn để tránh một nhiệm kỳ bị tắc nghẽn. Vì vậy, kết quả bầu cử lập pháp đang khiến vòng hai tổng thống trở thành một cuộc tranh luận về cách điều hành, chứ không đơn thuần là lựa chọn giữa hai cá nhân.
Vòng hai không chỉ chọn tổng thống, mà chọn hướng đi của Brazil
“Thế giới đang rất phân cực. Nếu chúng ta không trở lại một dạng cân bằng nào đó, tôi nghĩ chúng ta sẽ tiếp tục ở trong tình trạng khó khăn.” — Alberto Saab
Câu nói của một cử tri trung dung được bài tham khảo trích dẫn phản ánh tâm trạng đang lan rộng ở Brazil: nhiều người không cảm thấy hoàn toàn thuộc về một trong hai cực. Họ đánh giá cao một số chính sách xã hội của phe tả nhưng cũng muốn phản ứng mạnh hơn với tội phạm, quản trị yếu và áp lực kinh tế. Đây chính là vùng tranh chấp lớn nhất của vòng hai.
Một chiến thắng của Flávio Bolsonaro có thể củng cố làn sóng cánh hữu đang nổi lên ở Mỹ Latin và đưa Brazil xích gần hơn với Washington dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ngược lại, chiến thắng của Lula sẽ giúp cánh tả giữ được nền kinh tế và nền dân chủ lớn nhất khu vực, dù ông sẽ phải lãnh đạo trong một môi trường lập pháp nghiêng phải hơn rõ rệt.
Vì vậy, vòng hai ngày 25/10 không chỉ quyết định ai ở lại hoặc bước vào Palácio do Planalto. Nó còn quyết định cách Brazil xử lý tội phạm, kỷ luật tài khóa, quan hệ với Mỹ, cân bằng giữa phúc lợi và cải cách, cũng như ranh giới giữa chính trị gia đình, tư pháp và quyền lực nhà nước trong bốn năm tới.














