Một làn sóng tự quản lặng lẽ
Theo hãng tin Jiji, các tổ chức quản lý vùng – tiếng Anh là Regional Management Organizations (RMO) – đã trở thành hình ảnh ngày càng quen thuộc ở Nhật Bản. Năm tài khóa 2025, bắt đầu từ tháng 4/2025, cả nước ghi nhận 8.587 tổ chức, tăng 394 so với năm trước, hoạt động tại khoảng 900 thành phố, thị trấn và làng.
Đà tăng này đặc biệt đáng chú ý nếu nhìn lại quá khứ: năm 2016, con số chỉ là 3.071. Chưa đầy một thập kỷ, mô hình đã nhân lên gần gấp ba, phản ánh nhu cầu cấp thiết của các địa phương đang thiếu hụt người trẻ để duy trì đời sống cộng đồng.
RMO là gì và làm những gì?
Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản định nghĩa RMO là tổ chức do chính cư dân hình thành nhằm bảo vệ cuộc sống địa phương, quy tụ hội đoàn khu phố, hội phụ huynh, nhóm phúc lợi, đội phòng cháy và doanh nghiệp nhỏ. Các tổ chức này thường hoạt động trong phạm vi một khu vực trường tiểu học. Những lĩnh vực hoạt động phổ biến gồm:
- Tổ chức lễ hội, hội thao, hòa nhạc và các hoạt động giao lưu cộng đồng.
- Chăm sóc sức khỏe, phòng ngừa nhu cầu chăm sóc dài hạn và thăm hỏi người cao tuổi sống một mình.
- Huấn luyện phòng chống thiên tai, hỗ trợ mua sắm, đưa đón và vận hành xe buýt cộng đồng.
Khoảng 90% RMO là các nhóm tự nguyện không có tư cách pháp nhân, hoạt động nhờ trợ cấp của chính quyền, phí hội viên và nguồn thu từ dịch vụ. Chính sự linh hoạt ấy giúp chúng thích ứng nhanh với nhu cầu đặc thù của từng địa phương.
Khi cư dân tự vận hành cả trạm xăng
Nhiều RMO đã vượt xa vai trò tổ chức sự kiện. Ở những vùng núi nơi cửa hàng và trạm xăng lần lượt đóng cửa, có tổ chức đứng ra điều hành cửa hàng tạp hóa và trạm xăng để người già không phải lái xe hàng chục kilômét.
Khu Kawane ở thành phố Akitakata, tỉnh Hiroshima, thường được nhắc đến như một ví dụ tiêu biểu.
Thành phố Unnan, tỉnh Shimane, cũng được xem là nơi tiên phong khi trao cho các tổ chức tự quản quyền chủ động vận hành nhà văn hóa và dịch vụ địa phương. Những mô hình như vậy cho thấy cộng đồng nhỏ vẫn có thể tự tạo ra sinh kế và giữ lại sức sống cho quê hương.
Những thách thức phía trước
Dù tăng nhanh về số lượng, các RMO đang đối mặt với ba điểm nghẽn: thiếu người dẫn dắt và nhân sự văn phòng, thiếu nguồn tài chính ổn định, và ý thức làm chủ chưa đồng đều trong cư dân. Nhiều tổ chức phụ thuộc vào một nhóm nhỏ tình nguyện viên vốn cũng đã cao tuổi.
Chính quyền trung ương đã bắt đầu hỗ trợ bằng các biện pháp tài chính địa phương và chương trình cử nhân sự hỗ trợ. Năm 2024, Luật Tự trị Địa phương được sửa đổi để lập cơ chế cho phép chính quyền chỉ định một số tổ chức cộng đồng, giúp họ được hỗ trợ và giao nhiệm vụ rõ ràng hơn.
Bài học cho những xã hội đang già đi
Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy khi nguồn lực công suy giảm, sức mạnh của cộng đồng có thể trở thành tấm lưới an sinh thứ hai. Điều quan trọng không chỉ là thành lập tổ chức, mà là nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm chung và kết nối các thế hệ.
Với nhiều quốc gia châu Á đang già hóa nhanh như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Việt Nam, mô hình RMO là gợi ý đáng suy ngẫm: phát triển bền vững không chỉ đến từ các chính sách lớn, mà còn từ những bàn tay nhỏ biết cùng nhau gìn giữ nơi mình sống.
















