Ngày hội của ký ức, không chỉ của kiến trúc
Giữa thành phố Naha, chính điện Seiden với gam đỏ nổi bật một lần nữa trở thành tâm điểm của Shuri Castle. Trong buổi lễ ngày Chủ nhật, Thống đốc Okinawa Genta Koja nhắc lại cú sốc mà vụ cháy năm 2019 gây ra và bày tỏ xúc động trước cột mốc phục dựng. Với nhiều gia đình địa phương, tòa thành không chỉ dành cho du khách. Đó là nơi các thế hệ tìm hiểu lịch sử riêng của quần đảo, một lịch sử có quan hệ sâu sắc với Nhật Bản nhưng cũng mang đặc trưng văn hóa độc lập.
Dù vậy, chính điện hoàn tất chưa đồng nghĩa toàn bộ khu di tích đã hồi sinh. Những công trình phụ cận bị cháy hoặc hư hỏng đang được khôi phục theo từng giai đoạn; quá trình ấy có thể kéo dài hơn một thập niên. Sự phân biệt này khiến lễ mừng mang thêm chiều sâu: vẻ ngoài quen thuộc có thể trở lại sớm hơn kết cấu đầy đủ và đời sống văn hóa của một di sản. Cánh cửa mở ra cho công chúng cũng là lời nhắc về chặng đường còn tiếp tục.
Đi tìm sắc đỏ từ những dấu vết xưa
Một câu hỏi quan trọng trong trùng tu là làm sao tái hiện lịch sử chứ không chỉ dựng lại hình ảnh quen mắt. Nhà sử học Kurayoshi Takara, từng tham gia đợt phục dựng trước, cho biết những phát hiện từ tư liệu cổ giúp chính điện mới gần hơn với diện mạo xưa.
Đặc biệt, các chuyên gia lần tìm thành phần của lớp sơn đỏ đến nguồn sắc tố liên quan vi khuẩn sắt ở miền bắc Okinawa, rồi thử pha trộn để có được màu đỏ thẫm đặc trưng.
Bởi vậy, chính điện mới không phải bản sao đơn giản. Công việc đòi hỏi dung hòa hình thức lịch sử, vật liệu sẵn có, độ bền và yêu cầu an toàn hiện đại. Không công trình dựng lại nào có thể hoàn nguyên nguyên vẹn từng thớ gỗ đã mất trong lửa. Giá trị của nỗ lực nằm ở kiến thức và tay nghề được tái sinh, trở thành di sản sống. Takara mong tòa thành tồn tại lâu dài để nhiều người hiểu hơn văn hóa Okinawa và cảm nhận nơi đây như một biểu tượng hòa bình.
Bản sắc Ryukyu qua nhiều lớp lịch sử
Shuri Castle từng giữ vai trò chính trị và nghi lễ của Vương quốc Ryukyu, tồn tại từ năm 1429 đến khi được sáp nhập vào Nhật Bản năm 1879. Kiến trúc cùng hoa văn của tòa thành phản ánh những mối giao lưu lâu đời giữa các đảo Ryukyu với Đông Á. Năm 2000, UNESCO ghi danh quần thể di tích Gusuku và các tài sản liên quan của Vương quốc Ryukyu là Di sản Thế giới, khẳng định giá trị lịch sử của cảnh quan văn hóa rộng lớn này.
Ký ức về Shuri còn gắn với Trận Okinawa năm 1945, khi lâu đài bị phá hủy và khoảng 200.000 người thiệt mạng trong cuộc giao tranh trên đảo, phần lớn là dân thường. Công trình được khôi phục quy mô lớn vào năm 1992, hai mươi năm sau khi Okinawa trở lại quyền quản lý của Nhật Bản từ Mỹ. Vì vậy, hỏa hoạn năm 2019 không chỉ làm mất một tòa nhà: nó đánh vào biểu tượng từng được dựng lên từ đổ nát. Việc phục dựng lần này cho thấy cộng đồng phải nhiều lần kiến tạo lại không gian lưu giữ ký ức.
Du lịch trở lại, bài toán bảo tồn còn ở phía trước
Sự trở lại của Seiden còn tạo kỳ vọng kinh tế. Shuri Castle là điểm đến quan trọng tại Naha, có thể mang thêm khách hàng cho hướng dẫn viên, cửa hàng, dịch vụ vận tải và những người làm nghề thủ công. Thu nhập tại Okinawa từ lâu thấp hơn nhiều vùng khác của Nhật Bản. Thống đốc Koja đặt mục tiêu cải thiện thu nhập bình quân và doanh thu du lịch trong thập niên tới; di sản hồi sinh có thể góp phần, nhưng không thể một mình giải quyết các vấn đề cơ cấu.
Đón nhiều khách hơn phải đi đôi với gìn giữ một môi trường lịch sử dễ tổn thương. Kiểm soát lượng khách, phòng chống cháy, đào tạo nghệ nhân và nguồn lực bảo trì lâu dài sẽ quan trọng không kém nghi thức cắt băng. Sự đóng góp của chuyên gia và nhà hảo tâm trong và ngoài Nhật Bản cũng cho thấy di sản được bảo vệ bằng hợp tác rộng khắp. Với nơi từng hai lần chịu mất mát lớn, thành công sâu xa nhất là sự an toàn của công trình dành cho thế hệ tiếp theo.















