“Dù yêu, ghét hay sợ, AI đã ở đây”
Phát biểu trước thềm Hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới diễn ra vào tuần tới, bà Georgieva cho rằng AI đang nhanh chóng trở thành động lực chính quyết định vận mệnh tương đối của các quốc gia trong nền kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, ba lực đẩy cùng lúc, gồm tiến bộ AI, chi phí năng lượng tăng vọt và nợ công kỷ lục, đang thách thức mức tăng trưởng vốn đã “kém ấn tượng” trong thập kỷ này. Tác động tổng hợp, theo bà, “rất không đồng đều trên toàn thế giới”.
Dù yêu, ghét hay sợ, AI đã ở đây.
Kinh tế thế giới bị kéo về hai phía
Ở chiều tích cực, làn sóng đầu tư AI mang quy mô lịch sử. Những điểm đáng chú ý gồm:
- Đầu tư AI tính theo tỷ lệ GDP sẽ ngang bằng, thậm chí vượt các khoản từng dành cho đường sắt, lưới điện và viễn thông
- Phần cứng AI và sản phẩm công nghệ liên quan chiếm hơn một phần mười thương mại hàng hóa thế giới
- AI có thể bổ sung tới 0,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng toàn cầu hằng năm nếu được triển khai đúng cách
Nhưng lợi ích tập trung cao độ. Làn sóng đầu tư phần lớn bỏ qua các nền kinh tế ít tham gia chuỗi cung ứng AI toàn cầu, làm tăng nguy cơ bất bình đẳng giữa các quốc gia. Bà Georgieva cũng nhấn mạnh cơn sốt xây dựng hạ tầng AI mang tính lạm phát, giống như các cú sốc năng lượng, lương thực, thuế quan và chi tiêu quốc phòng.
Đi từ 3% lên 3,5% trong một thập kỷ giống như bổ sung cho kinh tế thế giới một nền kinh tế có quy mô bằng ASEAN.
Lạm phát và lợi suất trái phiếu
Giá dầu duy trì trên 100 USD mỗi thùng khi xung đột Trung Đông kéo dài mà chưa có lối thoát ngoại giao. Giá dầu diesel bán lẻ lập kỷ lục do công suất lọc dầu bị siết chặt, đẩy chi phí lan ra toàn bộ nền kinh tế.
Áp lực lạm phát chảy thẳng vào thị trường trái phiếu: lợi suất ở Mỹ, Đức và Nhật Bản đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Lượng trái phiếu dài hạn do các doanh nghiệp liên quan đến AI phát hành ngày càng lớn, cạnh tranh nguồn vốn với chính phủ, dù một phần mức tăng có thể phản ánh kỳ vọng tăng trưởng nhanh hơn.
Gánh nặng nợ công
Nợ công toàn cầu đang ở gần mức cao nhất kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai và sắp vượt 100% GDP, trong đó các nền kinh tế phát triển là những “kẻ vi phạm tồi tệ nhất”. Suốt 17 năm, các chính phủ có “quãng đường tương đối dễ dàng” vì lãi suất thấp hơn tốc độ tăng trưởng, nhưng lãi suất cao đã chấm dứt điều đó. Mức tăng trưởng đủ để giảm tỷ lệ nợ mà không cần thắt lưng buộc bụng giờ đây “nằm ngoài tầm với trong ngắn hạn”.
Căng thẳng đã lộ rõ ở châu Âu, nơi chênh lệch lợi suất so với trái phiếu Đức nới rộng không chỉ với Pháp, Italy mà cả Ireland, Bồ Đào Nha, những nước từng giảm nợ sau khủng hoảng khu vực đồng euro.
Dư địa tài khóa đang kêu gào được bổ sung.
Rủi ro AI đang bị định giá thấp
Bà Georgieva cảnh báo rủi ro ổn định tài chính ngay trong cơn sốt AI. Lợi nhuận doanh nghiệp mạnh đang đẩy giá cổ phiếu và hiệu ứng tài sản, nhưng mọi thứ có thể đảo chiều nếu kỳ vọng không thành hiện thực.
Nếu lợi nhuận hụt kỳ vọng, đòn bẩy của các tập đoàn siêu quy mô và lượng cổ phiếu Mỹ ngày càng lớn mà thế giới nắm giữ có thể biến một sự thất vọng thành một cú sốc sâu rộng.
Dẫn Định luật Amara, theo đó con người đánh giá quá cao một công nghệ mới trong ngắn hạn và đánh giá thấp nó trong dài hạn, bà cho rằng giai đoạn chuyển tiếp giữa cơn sốt xây dựng AI hôm nay và lúc lợi ích AI thực sự đến chính là thời kỳ rủi ro cao nhất. Tuyến phòng thủ đầu tiên là quản lý và giám sát, và đây có thể là thời điểm để chính sách tiền tệ ở nhiều nước nghiêng về hướng thắt chặt một cách thận trọng.















