Những tiếng nổ và khoảng trống thông tin
Ngày thứ Bảy, Al-Masirah đưa tin Sanaa bị tấn công 26 lần và mô tả đó là các cuộc không kích của Saudi Arabia. Các phóng viên AFP cũng nghe những tiếng nổ lớn tại thành phố, song những tiếng nổ không tự xác nhận được mục tiêu, bên thực hiện hay thiệt hại. Vì vậy, con số 26 cần được hiểu là tuyên bố từ truyền thông của Houthi, chứ chưa phải kết luận được điều tra độc lập.
Al-Masirah còn đề cập các đợt tấn công vào mạng viễn thông ở Saada, một địa bàn quan trọng của Houthi. Khi cơ sở liên lạc có nguy cơ bị ảnh hưởng, người dân có thể càng khó tìm thông tin an toàn, liên hệ thân nhân hoặc tiếp cận dịch vụ khẩn cấp. Tuy nhiên, mức độ hư hại của hạ tầng và các báo cáo thương vong vẫn cần đối chiếu với bằng chứng tại hiện trường.
Houthi cũng cáo buộc có 94 đợt tấn công vào khu vực họ kiểm soát trong 24 giờ trước đó. Phía Saudi Arabia cho biết một vật thể phóng từ Yemen đã gây hư hại một trường học tại Najran. Những thông báo riêng rẽ ấy cho thấy tính chất xuyên biên giới của vòng giao tranh, đồng thời lý giải vì sao việc xác minh từ nhiều phía đặc biệt quan trọng.
Riyadh và tuyến hàng hải trong vòng xoáy leo thang
Cũng trong ngày 3/10, Reuters dẫn lời nhân chứng nhìn thấy cột khói và ngọn lửa gần cơ sở Aramco ở Riyadh; AFP đưa tin tương tự về một địa điểm ở phía nam thủ đô Saudi Arabia. Khi các bản tin đầu tiên xuất hiện, chưa có thông báo xác nhận nguyên nhân của vụ cháy, thiệt hại sản xuất hay trách nhiệm của lực lượng nào. Không thể suy từ bối cảnh chiến sự rằng vụ việc chắc chắn là một cuộc tấn công.
Những tuần trước, Houthi tuyên bố tập kích các mục tiêu của Saudi Arabia, trong đó có cơ sở năng lượng tại Yanbu, bằng tên lửa và máy bay không người lái. Riyadh thông báo đánh chặn các tên lửa trong một số sự cố và phủ nhận hoặc không xác nhận các thiệt hại được phía đối phương nêu ra. Các tuyên bố chưa được kiểm chứng phải được tách biệt khỏi những gì nhân chứng trực tiếp quan sát.
Ở tầm khu vực, eo biển Bab al-Mandab kết nối Biển Đỏ với vịnh Aden là điểm trung chuyển thương mại quốc tế. Reuters cho biết Saudi Arabia đang cân nhắc chiến dịch giành lại các khu vực ven biển sau đà tiến quân của Houthi. Rủi ro đối với tàu biển, cảng và cơ sở dầu khí làm tăng mối quan tâm của các nước bên ngoài, nhưng cũng khiến giải pháp ngoại giao trở nên cấp thiết.
Người dân Yemen chịu sức ép nặng nề
Điều đáng lo ngại hơn cả những đám khói là tình trạng kiệt quệ trong các cộng đồng phải sống cùng chiến tranh kéo dài. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ngày 2/10 cho biết khoảng 18,3 triệu người Yemen đối mặt tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng; 2,2 triệu trẻ dưới năm tuổi suy dinh dưỡng cấp tính. Trong những khu vực do chính phủ kiểm soát mà WFP có thể tiếp cận và theo dõi, 74% hộ gia đình không đáp ứng đủ nhu cầu thực phẩm cơ bản.
Giao tranh mới khiến hơn 149.000 người phải di dời, theo số liệu Tổ chức Di cư Quốc tế được WFP dẫn lại. Các gia đình chạy về phía Aden, Taiz và Lahj cần thức ăn, chỗ ở, nước sạch và chăm sóc sức khỏe. Họ dễ bị tổn thương khi giá bột mì tăng, thị trường gián đoạn và các đoàn cứu trợ bị hạn chế tiếp cận.
Yemen nhập khẩu khoảng 90% lương thực tiêu thụ. Điều đó khiến an ninh của cảng biển và tuyến hàng hải không chỉ là câu chuyện quân sự hay thương mại: bất kỳ sự đứt gãy kéo dài nào cũng có thể đi thẳng vào giá thực phẩm và bữa ăn của người dân. WFP cảnh báo nguồn lực cứu trợ đang bị căng kéo trong lúc nhu cầu tăng nhanh.
Điều gì có thể ngăn khủng hoảng lan rộng
Cả Riyadh lẫn Houthi đều trình bày hành động của mình trong khuôn khổ bảo vệ an ninh và đáp trả đối phương. Tuy nhiên, một chuỗi tấn công và phản kích không thay thế được việc điều tra độc lập sự cố, đánh giá nguy cơ với dân thường và tuân thủ luật nhân đạo quốc tế. Những mục tiêu dân sự như trường học, bệnh viện và hệ thống cấp nước cần được bảo vệ.
Một hướng giảm rủi ro là thiết lập kênh liên lạc để ngăn nhận định sai, tạo điều kiện kiểm chứng thiệt hại và bảo đảm hành lang cho hàng cứu trợ. Cùng với đó, các bên liên quan có thể tìm kiếm cơ chế giảm leo thang trên bộ và ngoài biển, kể cả bảo vệ hoạt động thương mại hợp pháp. Không bên nào có thể coi an ninh bền vững là mục tiêu đạt được nếu đời sống dân thường tiếp tục suy sụp.
Với người Yemen, hòa bình không phải khái niệm trừu tượng. Đó là khả năng đưa con đi học mà không sợ tiếng nổ, mua được bánh mì và trở về ngôi nhà đã phải bỏ lại. Thước đo ý nghĩa nhất của mọi cuộc đàm phán sẽ là những thay đổi hữu hình như thế.














