Cậu bé một mình trước thẩm phán
Ángel, 13 tuổi, đến từ Honduras, đứng trước thẩm phán di trú ở Harlingen, một thành phố thuộc Thung lũng Rio Grande của Texas, mà không có luật sư. Khi được hỏi về khả năng trở lại Honduras, em giải thích rằng mẹ và gần như toàn bộ họ hàng đều đang sống ở Mỹ.
“Mẹ cháu và gần như cả gia đình cháu đều ở đây. Trở về thì quá nguy hiểm.” — Ángel, 13 tuổi
Thẩm phán nói câu trả lời của em không đáp ứng điều kiện xin tị nạn và đưa ra hai lựa chọn: xin tự nguyện rời đi hoặc nhận lệnh trục xuất. Ángel nói em không biết phải chọn gì. Rồi em bật khóc, nói rằng em không có ai, không có gì. Thẩm phán cho em thời hạn đến cuối tháng để kháng cáo lệnh trục xuất, một thời hạn có thể khiến một đứa trẻ không có trợ giúp pháp lý hoảng sợ.
Những em bé trong phòng xử án
Một số trẻ tại phiên tòa Harlingen mới chỉ ba tuổi. Bé Mateo dự phiên tòa đầu tiên cùng một nhân viên xã hội, còn luật sư tham gia trực tuyến; khi thẩm phán đang nói, bé vẫn líu lo và nghịch chiếc micro. Có lúc, thẩm phán hỏi 15 trẻ không có luật sư rằng đây có phải lần đầu các em ra tòa di trú không. Tất cả đều trả lời có.
Một người vận động làm việc với trẻ không người đi kèm giải thích rằng trẻ dưới bốn tuổi có thể nhận ra tên mình hay hiểu rằng có thẩm phán ở đó, nhưng không thể nắm được ý nghĩa của phiên tòa. Anh cho biết chưa bao giờ chứng kiến nhiều lệnh trục xuất đến thế đối với những đứa trẻ hoàn toàn đơn độc. Với những em nhỏ như vậy, kết quả của một phiên tòa mà các em không thể hiểu có thể định hình cả cuộc đời.
Tấm lưới an toàn pháp lý bị xé toạc
Những cảnh tượng ấy phản ánh sự sụp đổ đột ngột của hệ thống hỗ trợ pháp lý cho trẻ không người đi kèm. Những thay đổi chính gồm:
- Hợp đồng liên bang trị giá 200 triệu USD mỗi năm với Trung tâm Công lý Acacia, đơn vị ký hợp đồng phụ với khoảng 100 tổ chức trợ giúp pháp lý và phục vụ hơn 20.000 trẻ không người đi kèm, đã hết hạn vào tháng 7.
- Đầu tháng 8, Văn phòng Tái định cư Người tị nạn trao khoản tài trợ tối đa 20 triệu USD cho Ủy ban Người tị nạn và Người nhập cư Mỹ để cung cấp dịch vụ pháp lý đến hết ngày 31/12.
- Giới luật sư sau đó khai trong các văn bản nộp tòa rằng nhân viên của tổ chức này vắng mặt hoặc không tham gia một số phiên tòa.
Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh bảo vệ hợp đồng mới; người phát ngôn Emily Hilliard cho biết văn phòng tị nạn vẫn cam kết bảo đảm đại diện pháp lý cho trẻ vị thành niên không người đi kèm. Tuy nhiên, ở Texas, khoảng trống tài chính đã gây tác động nặng nề.
Tổ chức Estrella del Paso đóng cửa chương trình và sa thải 13 trên 18 nhân viên, còn ProBar, đơn vị phục vụ 17 trung tâm tạm trú ở phía nam bang, giữ được khách hàng cũ nhưng mất quyền tiếp cận nhiều trẻ khác. ProBar dẫn trường hợp một cậu bé bảy tuổi ra tòa không có luật sư hồi tháng 8 và bị yêu cầu tự nguyện rời khỏi nước Mỹ trong 30 ngày.
Phiên xử nhanh hơn, rủi ro lớn hơn
Các luật sư và người vận động trả lời CNN cho biết thời hạn chuẩn bị cho phiên xử ngày càng bị rút ngắn. Ông Daniel Gestal, phó giám đốc chương trình trẻ em tại Trung tâm Amica vì Quyền của Người nhập cư, nói xu hướng này tăng tốc trong hai tháng qua và gia tăng mạnh vài tuần gần đây. Văn phòng Điều hành Thẩm định Di trú, cơ quan giám sát hệ thống tòa di trú, bác bỏ cáo buộc đẩy nhanh vụ án.
“Cơ quan ưu tiên giải quyết kịp thời mọi vụ việc và điều chỉnh lịch xử khi cần để bảo đảm hồ sơ không bị tồn đọng.” — Người phát ngôn Văn phòng Điều hành Thẩm định Di trú
Các cuộc phỏng vấn xin tị nạn cũng đang thay đổi. Một bản ghi nhớ tháng 9 của Văn phòng Tái định cư Người tị nạn cho biết Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ sẽ đề nghị phỏng vấn trực tuyến những trẻ đang bị tạm giữ có hồ sơ xin tị nạn chờ xử lý. Cơ quan này nói với CNN rằng họ phối hợp với giới chức y tế để xếp lịch phỏng vấn trực tiếp hoặc qua video và chọn phương án nhanh nhất. Người chỉ trích lo ngại tốc độ có thể đánh đổi bằng khả năng của trẻ trong việc kể trọn vẹn câu chuyện của mình.
Công lý được đo bằng những người nhỏ bé nhất
Những người ủng hộ thực thi nghiêm ngặt cho rằng hệ thống di trú phải xử lý hồ sơ hiệu quả và ngăn chặn những hành trình nguy hiểm của trẻ không người đi kèm, thường do các đường dây buôn người tổ chức. Những người vận động phản bác rằng không thể đòi hỏi trẻ em tự mình xoay xở với luật tị nạn phức tạp, và nếu không có luật sư, ngay cả những em thực sự cần được bảo vệ cũng có thể bị đưa trở lại nơi nguy hiểm.
Dù quan điểm về nhập cư thế nào, hình ảnh một em bé ba tuổi nghịch micro trong phòng xử án hay một cậu bé 13 tuổi khóc vì không có ai bên mình đều khó lòng quên. Một hệ thống pháp luật thường được đánh giá qua cách nó đối xử với những người ít có khả năng tự bảo vệ nhất. Trong các phòng xử án ở Texas, phép thử ấy đang diễn ra với từng bị đơn bé nhỏ.

















