Dịch Ebola ở DRC và bối cảnh phức tạp

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo đợt bùng phát Ebola hiện tại tại đông Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) có thể là một trong những đợt nghiêm trọng nhất thế giới từng ghi nhận. Trong đợt dịch nghiêm trọng nhất giai đoạn 2014-2016 ở Tây Phi, virus khiến hơn 11.000 người thiệt mạng. Riêng đợt dịch thứ hai lớn nhất, từ 2018 đến 2020, khu vực phía đông DRC cũng có 2.287 ca tử vong.

Khác biệt đợt dịch năm nay là sự xuất hiện của chủng virus Bundibugyo, hiếm gặp và chưa có phương pháp điều trị hay vắc xin được phê duyệt. Hơn nữa, virus đã lây lan trong nhiều tuần mà không được phát hiện chính thức cho tới khi WHO tuyên bố dịch vào ngày 15/5.

Ông WHO cũng chỉ ra rằng sự suy giảm giám sát dịch bệnh do cắt giảm viện trợ y tế toàn cầu thời gian qua đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc phát hiện và kiểm soát dịch. Khu vực tâm dịch là tỉnh Ituri, gần biên giới Uganda, nơi tình trạng tranh chấp và mất lòng tin vào chính quyền khiến việc truy vết ca bệnh trở nên khó khăn.

Tình hình thực tế số ca bệnh và tử vong

Tính đến ngày 21/7, hơn 2.500 ca nhiễm và 1.000 người tử vong đã được ghi nhận tại DRC, theo số liệu WHO. Uganda cũng báo cáo 20 ca và 2 trường hợp tử vong. Đến giữa tháng 7, Uganda cho biết bệnh nhân cuối cùng đã hồi phục.

So với đợt dịch 2018 tại DRC, việc đạt ngưỡng 2.000 ca bệnh hiện tại diễn ra chỉ sau hơn 2 tháng so với gần 10 tháng trước đây, cho thấy tốc độ lây lan nhanh đáng báo động.

Khó khăn của nhân viên y tế tuyến đầu

Những người trực tiếp tham gia kiểm soát dịch bệnh đối mặt không chỉ với nguy cơ lây nhiễm mà còn thiếu hụt nghiêm trọng trang thiết bị bảo hộ cá nhân như khẩu trang, găng tay và giày. Cộng đồng nghi ngờ và phản đối dịch virus khiến các nhân viên còn bị tấn công hoặc đe dọa bạo lực.

Advertisement300 × 250

Hồi tháng 5, một phần trung tâm điều trị Ebola tại Bệnh viện Rwampara gần thành phố Bunia (tỉnh Ituri) đã bị người dân phẫn nộ đốt cháy. Nhiều nhân viên phải bỏ chạy bằng xe tải để thoát thân.

Hàng chục nhân viên y tế tại đây đã đình công vì bị nợ lương. Trong suốt thời gian dịch bùng phát từ tháng 5 tới nay, họ chưa nhận được khoản tiền lương nào dù phải làm việc trong điều kiện nguy hiểm.

Chia sẻ từ nhân viên y tế Paluku Audrey

Paluku Audrey, 29 tuổi, là nhân viên giao tiếp cộng đồng tại Bệnh viện Rwampara. Cô chịu trách nhiệm đến các khu dân cư giải thích về mối nguy hiểm của Ebola và cách thức phòng tránh. Audrey thường xuyên chịu sự hoài nghi và thậm chí bị cộng đồng chống đối, gây khó khăn rất lớn cho công việc.

Cô phải di chuyển hơn 10 km từ nhà tới trung tâm làm việc, nhiều lúc phải đi bộ do không có tiền xe. Thu nhập thậm chí còn không rõ ràng vì chưa được trả lương. Audrey mô tả nhiều cư dân trong vùng tin vào những thuyết âm mưu, cho rằng Ebola là hình phạt từ tổ tiên hoặc là bệnh nhân tạo để giảm dân số.

Cô kể lại lần bị người trẻ tuổi trong khu phố bắt giữ và đe dọa vì nghi ngờ cô nói quá về dịch để trục lợi. Nghề nghiệp với nguy cơ bệnh tật và bạo lực, áp lực tài chính và trách nhiệm gia đình khiến cô luôn sống trong trạng thái lo âu.

Trải nghiệm của chuyên gia dịch tễ Ghislain Maneba

Ghislain Maneba, 35 tuổi, là chuyên gia dịch tễ học tại Trung tâm điều trị Rwampara. Anh thường xuyên đến nhà bệnh nhân nghi nhiễm để hỗ trợ đưa họ đến trung tâm xét nghiệm và điều trị. Anh cũng chưa được hưởng lương kể từ khi dịch bùng phát.

Gia đình là nguồn động viên lớn nhất cho anh trong nghề nghiệp đầy rủi ro này. Anh xúc động kể lại việc tham dự tang lễ một bác sĩ đồng nghiệp tử vong do Ebola, sự mất mát khiến anh đau lòng nhưng cũng là nguồn cảm hứng để tiếp tục nỗ lực.

Maneba cho biết mặc dù được cấp một số thiết bị bảo hộ, đội ngũ nhân viên y tế không có đủ phương tiện cần thiết để bảo vệ an toàn trong môi trường làm việc thường xuyên tiếp xúc với virus.

Anh mong muốn cộng đồng quốc tế và chính quyền tăng cường hỗ trợ vật chất như trả đầy đủ lương, cung cấp phương tiện đi lại và thực phẩm, cũng như nâng cao nhận thức để công cuộc chống dịch hiệu quả hơn.

Câu chuyện của các nhân viên y tế ở tâm dịch DRC hiện nay phản ánh nhiều thách thức lớn về mặt an toàn và điều kiện làm việc trong bối cảnh dịch Ebola lan rộng nhanh chóng. Sự phối hợp chặt chẽ từ địa phương đến quốc tế và sự thay đổi trong nhận thức cộng đồng được xem là then chốt kiểm soát dịch bệnh.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Dịch Ebola ở DRC hiện là một trong những đợt bùng phát nghiêm trọng nhất với hơn 2.500 ca mắc và 1.000 người tử vong.
  • Chủng virus Bundibugyo hiếm gặp và chưa có vắc xin hay phương pháp điều trị được phê duyệt làm tăng độ khó kiểm soát dịch.
  • Nhân viên y tế tại tâm dịch phải đối mặt với thiếu hụt trang thiết bị bảo hộ, nguy cơ nhiễm bệnh và bạo lực từ cộng đồng.
  • Nhiều nhân viên y tế chưa nhận được lương dù phải làm việc trong điều kiện nguy hiểm và áp lực lớn.
  • Sự suy giảm giám sát dịch bệnh do cắt giảm viện trợ quốc tế làm dịch bùng phát khó kiểm soát hơn.

Đăng ký bản tin QMVN