Bằng chứng pháp y trên những hộp sọ hoàng gia 5.000 năm tuổi
Khu nghĩa trang hoàng gia Umm el-Qa'ab gần Abydos là nơi an nghỉ của các vị vua cai trị Vương triều thứ nhất của Ai Cập, có niên đại từ khoảng 3.000 năm trước Công nguyên. Bao quanh lăng mộ của các bậc đế vương là hàng trăm ngôi mộ phụ thuộc thuộc về các quan chức triều đình, người giữ ấn, quan giám sát và thợ thủ công hoàng gia.
Tiến sĩ Roselyn Campbell từ Đại học Purdue (Mỹ) đã tiến hành tái giám định 46 hộp sọ của những người hầu cận được khai quật từ các khu lăng mộ của ba bậc vương giả gồm Vua Djer, Vua Djet và Nữ hoàng Merneith, hiện lưu trữ tại Bộ sưu tập Duckworth thuộc Đại học Cambridge.
Kết quả cho thấy 18 hộp sọ mang dấu vết của chấn thương nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong, bao gồm nhiều vết nứt vỡ xương sọ và thậm chí có trường hợp bị tổn thương mắt do vết chém sắc nhọn.
Các phân tích cơ học chỉ ra rằng những tổn thương này nhiều khả năng không phải do gậy đầu chùy – vũ khí chiến trận kinh điển trong tranh vẽ Ai Cập cổ đại – gây ra, mà bắt nguồn từ những vật thể phẳng, rộng làm bằng gỗ hoặc gạc hươu, được giáng xuống ngay vào thời điểm nạn nhân qua đời.
“This question of whether or not retainer sacrifice was practised in Egypt has been debated for over a century, but this is the first study to examine the human remains from the tombs themselves,” — Roselyn Campbell
Phát hiện này đã cung cấp bằng chứng trực tiếp bằng xương bằng thịt đầu tiên để giải mã cuộc tranh luận học thuật kéo dài hơn một thế kỷ giữa các nhà khảo cổ học quốc tế.
Các nhà nghiên cứu phát hiện 18 trên 46 hộp sọ mang dấu vết chấn thương chí mạng xảy ra vào thời điểm cận tử.
Hung khí gây tử vong được nhận định là các vật dụng phẳng và rộng bằng gỗ hoặc sừng thay vì vũ khí chiến tranh thông thường.
Giải mã nghi thức tàn khốc và sự biến mất của hủ tục bồi táng
Từ thập niên 1920, nhà Ai Cập học nổi tiếng người Anh Flinders Petrie khi khai quật nghĩa trang này đã đưa ra giả thuyết rằng đây là dấu tích của tục hiến tế người sống, song ông chưa tìm thấy tổn thương cơ học cụ thể trên xương nên nghi ngờ họ bị chôn sống. Nhiều học giả sau đó lại phản bác, cho rằng những người hầu cận chỉ qua đời vì nguyên nhân tự nhiên rồi mới được quy tập cải táng cùng quân vương.
Nghiên cứu hiện đại của Tiến sĩ Campbell đã giải tỏa nút thắt lịch sử khi chứng minh các vết nứt sọ chính là thương tổn thực tế xảy ra trước khi tử vong chứ không phải do quá trình chôn vùi làm hư hại. Dưới góc nhìn nhân học, một số cận thần có thể từng tin rằng cái chết là đặc ân giúp họ tiếp tục phụng sự vị vua thần thánh ở thế giới vĩnh hằng, nhưng không loại trừ khả năng nhiều người đã vô cùng khiếp sợ và kháng cự tuyệt vọng.
Dấu tích khảo cổ cũng cho thấy tập tục hiến tế tàn khốc này diễn ra trong một giai đoạn lịch sử rất ngắn ngủi. Số lượng mộ bồi táng giảm dần rất nhanh và hoàn toàn biến mất khi Vương triều thứ hai bắt đầu, khi xã hội Ai Cập cổ đại chuyển sang dùng những bức tượng nhỏ bằng đất nung để thay thế sinh mạng con người.
“If you really think about what those scenes would have looked like, it would have been very gruesome,” — Dawn McCormack
Sự chuyển dịch từ việc hiến tế con người thật sang biểu tượng thay thế bằng tượng nhỏ đã đánh dấu một bước tiến nhân văn to lớn trong nhận thức tâm linh và xã hội của nền văn minh sông Nile.
Giả thuyết chôn sống hoặc cải táng tự nhiên của thế kỷ trước được soi rọi lại bằng phương pháp nhân chủng học pháp y hiện đại.
Hủ tục hiến tế người chết theo vua nhanh chóng lụi tàn và được thay thế bằng tượng thờ biểu trưng từ Vương triều thứ hai.
















