Ba năm, một vết thương chưa khép miệng
Ba năm sau buổi sáng thứ Bảy định mệnh ấy, cuộc tấn công của Hamas vào các cộng đồng và căn cứ quân sự gần biên giới Gaza, theo nhận định của Amos Harel, phần lớn vẫn là điều khó có thể hiểu nổi. Quy mô bất thường của cuộc tấn công và hậu quả thảm khốc của nó đã phơi bày mức độ thất bại của giới quốc phòng, các thể chế nhà nước và chính phủ ở cấp cao nhất.
Khoảng 1.200 người thiệt mạng và 251 người bị bắt làm con tin trong ngày đẫm máu nhất lịch sử Israel. Theo Harel, ngay cả những đòn đánh mạnh mà Israel giáng vào kẻ thù sau đó cũng không giúp nước này thoát khỏi vũng lầy chiến lược, và không hàn gắn được những vết sẹo của ngày hôm ấy.
Cuộc chiến nhiều mặt trận chưa có hồi kết
Để đáp trả, Israel đã tiến hành chiến tranh trên nhiều mặt trận cùng lúc. Tuy nhiên, như Haaretz nhận định, chưa mặt trận nào kết thúc bằng một chiến thắng rõ ràng:
- Gaza: lệnh ngừng bắn tháng 10/2025 chấm dứt giao tranh lớn, nhưng các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn và Hamas chưa bị giải giáp.
- Lebanon: quân đội Israel vẫn hiện diện ở miền nam, trong khi tiến trình giải giáp Hezbollah còn bế tắc.
- Iran: cuộc chiến bùng nổ từ cuối tháng 2/2026, lệnh ngừng bắn tháng 4 sụp đổ và các vụ đụng độ cường độ thấp vẫn kéo dài.
Ở Gaza, theo giới chức y tế địa phương, hơn 74.000 người đã thiệt mạng, và khoảng 2 triệu người vẫn sống giữa lều bạt và đổ nát. Cái giá nhân đạo khổng lồ ấy càng khiến câu hỏi “vì sao ngày 7/10 có thể xảy ra” thêm nặng nề.
Cuộc giằng co quanh ủy ban điều tra
Trong lịch sử, Israel thường thành lập ủy ban điều tra nhà nước với các thành viên do Chánh án Tòa án Tối cao bổ nhiệm để làm rõ những thất bại lớn của quốc gia. Lần này, chính phủ của ông Netanyahu từ chối, thay vào đó thúc đẩy một dự luật lập ủy ban mà một nửa thành viên do liên minh cầm quyền lựa chọn, nửa còn lại do phe đối lập chọn.
Tháng 7, dự luật được Quốc hội thông qua sơ bộ với 59 phiếu thuận, trong khi phe đối lập tẩy chay cuộc bỏ phiếu. Ông Eyal Eshel, cha của nữ binh sĩ Roni Eshel thiệt mạng ngày 7/10, là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất đòi điều tra độc lập.
Ở Israel, ủy ban điều tra nhà nước là cơ quan duy nhất có thể đưa ra câu trả lời cho một thảm họa và thất bại ở quy mô như vậy.
Ông Netanyahu khẳng định mình “không có gì phải che giấu”, nhấn mạnh rằng ông đã trả lời câu hỏi của Tổng Kiểm toán nhà nước trong nhiều giờ, và cho rằng chỉ một ủy ban đại diện cho mọi thành phần mới được đa số người dân chấp nhận. Tuy nhiên, các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn công chúng ủng hộ một ủy ban nhà nước độc lập. Tòa án Tối cao đã xem xét các đơn kiến nghị về vấn đề này từ tháng 4.
Ai đã chịu trách nhiệm?
Một số lãnh đạo quân sự và an ninh đã từ chức hoặc bị thay thế sau thảm kịch, trong đó có cựu Giám đốc Tình báo quân đội Aharon Haliva và cựu Tổng Tham mưu trưởng Herzi Halevi. Dù vậy, theo Harel, những quan chức từng xem nhẹ các cảnh báo về cuộc tấn công của Hamas vẫn nắm quyền, và sự sụp đổ của hệ thống tình báo vẫn chưa được lý giải đầy đủ.
Các tài liệu được công bố trong quá trình điều tra của Tổng Kiểm toán cho thấy giới quốc phòng Israel từng dựa trên giả định sai lầm rằng Hamas đã bị răn đe và quan tâm tới lợi ích kinh tế hơn là chiến tranh. Chính sự tự tin thái quá ấy đã khiến những tín hiệu nguy hiểm bị bỏ qua.
Lá phiếu tháng 10 và câu hỏi trách nhiệm
Cuộc bầu cử ngày 27/10 được xem là cuộc trưng cầu ý dân về sự nghiệp chính trị của ông Netanyahu. Theo khảo sát của Viện Dân chủ Israel, 68% người Israel gốc Do Thái cho biết sự kiện ngày 7/10 là yếu tố trọng tâm trong quyết định bỏ phiếu. Cựu Tổng Tham mưu trưởng Gadi Eisenkot nổi lên như một trong những ứng viên hàng đầu có thể thay thế ông Netanyahu.
Dù kết quả bầu cử ra sao, một xã hội chỉ có thể thật sự hàn gắn khi dám nhìn thẳng vào những sai lầm của mình. Với nhiều người Israel, việc ghi nhớ những nạn nhân của ngày 7/10 không thể tách rời khỏi việc đòi hỏi sự thật về những gì đã xảy ra.














