Phiên bản độc đáo của Madame Butterfly tại Nhà hát Bolshoi

Madame Butterfly, tác phẩm opera nổi tiếng của Puccini, vừa kết thúc chuỗi các buổi ra mắt trong mùa kỷ niệm của Nhà hát Bolshoi với một phiên bản hoàn toàn mới do đạo diễn trẻ Ksenia Shostakovich dàn dựng. Đây là lần đầu tiên cô đảm nhận vai trò đạo diễn chính thức tại Bolshoi, sau khi tham gia thiết kế lại hai vở kịch nổi bật của Boris Pokrovsky là Sorochinskaya Yarmarka và Dead Souls.

Shostakovich quyết định biến câu chuyện tình yêu đam mê thành một nghi lễ huyền bí của những con người đã bị định đoạt số phận. Màn trình diễn bắt đầu khi bức màn chưa mở và chưa vang lên một nốt nhạc nào của Puccini, nhưng hình ảnh linh hồn Cái chết đã tiến hành nghi thức "cám dỗ" dưới tiếng trống kiểu Nhật Bản hòa quyện với phong cách múa kiểu kabuki. Cảm giác u ám và tĩnh lặng ngự trị trên sân khấu từ đầu đến cuối.

Bối cảnh và thiết kế sân khấu ám ảnh

Phông nền của vở diễn chỉ bao gồm một ngôi nhà kiểu Nhật truyền thống được cách điệu dạng mái lùn, không hề biến đổi trong suốt tác phẩm. Các bức màn phụ nằm ở phía xa liên tục di chuyển ngang dọc, tạo nên hiệu ứng không gian vừa đơn giản vừa hiệu quả. Trên đỉnh nhà là cây chết duy nhất, khiến bối cảnh như diễn ra ở Nagasaki không phải cuối thời Meiji mà sau vụ ném bom hạt nhân ngày 9/8/1945. Màu sắc và hình tượng biểu tượng của vở diễn chủ yếu dựa trên yếu tố Nhật Bản, song không hề có sự xuất hiện của hoa anh đào hay những bước đi uyển chuyển của geisha. Sự kết hợp này nhằm phản ánh một thế giới không còn chỗ cho niềm vui sống.

Nhà biên đạo múa Nana Tatishvili chịu trách nhiệm phần điệu bộ và hình thể cho các diễn viên, tạo nên phong cách chuyển động độc đáo phù hợp với không khí u sầu của vở diễn.

Trang phục mang dấu ấn của nhà thiết kế Igor Chapurin

Igor Chapurin, nhà thiết kế nổi tiếng đã từng hợp tác nhiều lần với Nhà hát Bolshoi, đảm trách phần trang phục cho vở opera này. Trái với những lần trước chủ yếu là ballet, lần này ông tập trung vào trang phục truyền thống Nhật Bản như kimono, haori và hakama. Đặc biệt, các diễn viên nữ không phải đi dép geta truyền thống nhưng vẫn giữ được tinh thần văn hóa bản địa.

Trang phục của nhân vật chính, Chio-Chio-san, cho thấy sự sáng tạo táo bạo khi cô xuất hiện trong bộ lễ phục cưới shiromuku (kimono trắng), iro-uchikake (áo choàng kimono đỏ bên trong trắng) và mũ trùm đầu wataboshi màu trắng khối kì bí, gây ấn tượng mạnh với khán giả. Tông màu chủ đạo dùng trong trang phục của "Bướm" là đỏ, từ màu sắc trang phục cuối cùng đến các điểm nhấn trên trang phục khác, tượng trưng cho số phận khốc liệt và kết thúc đẫm máu của nhân vật.

Âm nhạc và cách dàn dựng đậm chất triết lý và bi kịch

Mối quan hệ giữa các nhân vật được sắp xếp trên sân khấu một cách trực diện, thể hiện sự trần trụi của cảm xúc, không còn giữ lại phản ứng hay bí mật nào. Trong bối cảnh đó, bản nhạc đầy đam mê của Puccini được trình diễn với nhịp điệu chậm rãi, có phần thiền định và ngập tràn những âm sắc u tối.

Advertisement300 × 250

Chỉ huy dàn nhạc Valery Gergiev dẫn dắt hai trong số năm buổi diễn ra mắt mùa này, mang lại trải nghiệm âm nhạc tập trung vào chiều sâu triết lý của Puccini, thay vì những khoảnh khắc cường điệu cảm xúc quen thuộc.

Độ khó và thách thức của vở diễn với các nghệ sĩ

Madame Butterfly vốn dựa trên nền tảng văn học phức tạp, chuyển thể từ vở kịch của nhà soạn kịch David Belasco, lấy cảm hứng từ truyện của nhà văn John Luther Long và hồi ký tự truyện của Pierre Loti với tựa Madame Chrysanthème. Phiên bản Europa này mang đến thách thức lớn cho các nghệ sĩ, đặc biệt là nữ chính, trong việc hóa thân một nhân vật Nhật Bản trong bối cảnh opera Ý với những yêu cầu kỹ thuật cao cấp. Nhà hát đã chuẩn bị nhiều dàn diễn viên khác nhau cho vai trò này nhằm duy trì chất lượng trình diễn.

Dinara Alieva được đánh giá là một diva thực thụ trong vai Madame Butterfly, mang cả nét của các nhân vật opera khác như Floria Tosca hay Adriana Lecouvreur. Ramila Minikhanova có phần trình diễn xúc động nhưng chưa đủ bền sức để đảm nhận toàn bộ vai. Svetlana Lachina đáp ứng tốt phong cách giọng hát, tuy cần cải thiện ở các đoạn cao trào và nhấn thêm sự nhẹ nhàng, đặc biệt trong những cảnh cùng con trai được dàn dựng với khoảng cách xa.

Bên cạnh đó, ba diễn viên đảm nhận vai Pinkerton có phong cách khác biệt: Ivan Gynhazov nhiệt huyết, Mikhail Pirogov kỹ càng và Karlen Manukyan mang sắc thái buông xuôi từ đầu đến cuối.

Kết thúc ám ảnh – khoảnh khắc không thể quên

Cuối cùng, như truyền thống của bản opera, nhân vật mẹ trẻ phải cầm dao tự sát trong cảnh cuối cùng – ở bản dựng này, con dao được trao từ tay Cái chết, khắc họa rõ ràng khía cạnh định mệnh không thể tránh khỏi của câu chuyện. Khán giả đã không kìm được nước mắt dù đạo diễn dập tắt ý định tạo khoảng cách cảm xúc.

Thời trang cao cấp cùng nghệ thuật opera

Việc hợp tác với các nhà thiết kế thời trang danh tiếng lừng danh cho các dự án sân khấu opera không phải là điều hiếm gặp. Igor Chapurin không phải lần đầu cộng tác với Nhà hát Bolshoi, vốn từng tham gia tạo hình cho nhiều vở ballet. Trong lịch sử, nhiều thương hiệu như Miuccia Prada, Alexander McQueen, Giorgio Armani hay Karl Lagerfeld đã từng làm việc với các nhà hát opera danh giá như Metropolitan Opera, La Scala hay Monte-Carlo, góp phần làm tăng giá trị thẩm mỹ và yếu tố độc đáo cho các tác phẩm âm nhạc kinh điển.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Madame Butterfly tại Nhà hát Bolshoi được dàn dựng theo phong cách u tối với yếu tố nghi lễ và thần bí.
  • Thiết kế trang phục của Igor Chapurin sử dụng các trang phục truyền thống Nhật Bản nhưng mang màu sắc biểu tượng đậm nét bi kịch.
  • Âm nhạc của Puccini dưới sự chỉ huy của Valery Gergiev được xử lý với cách tiếp cận triết lý sâu sắc hơn thay vì truyền thống đam mê mãnh liệt.
  • Vở opera chịu ảnh hưởng văn hóa đa lớp, gây thách thức lớn cho diễn viên trong việc hóa thân và kỹ thuật biểu diễn.
  • Sự hợp tác giữa nhà hát opera và nhà thiết kế thời trang cao cấp là xu hướng phổ biến, tăng tính nghệ thuật và chất lượng hình ảnh cho các vở diễn.

Đăng ký bản tin QMVN