Tòa phúc thẩm Mỹ tạm đình chỉ phán quyết buộc Idaho cho phép phá thai trong một số trường hợp để bảo vệ sức khỏe phụ nữ
Tòa phúc thẩm Liên bang Khu vực 9 của Mỹ hôm thứ Sáu đã tạm đình chỉ phán quyết của một thẩm phán liên bang, vốn cho rằng lệnh cấm phá thai gần như toàn bộ của bang Idaho là vi hiến vì không có ngoại lệ cho những trường hợp thai kỳ đe dọa sức khỏe người mẹ. Với tỷ lệ 2-1, hội đồng thẩm phán nhận định bác sĩ khởi kiện khó có khả năng thắng kiện với lập luận rằng Hiến pháp Mỹ bảo vệ quyền phá thai nhằm bảo vệ sức khỏe. Phán quyết hồi tháng 8 từng là phán quyết đầu tiên của một thẩm phán Mỹ công nhận quyền hiến định về phá thai trong một số hoàn cảnh kể từ khi Tòa án Tối cao bãi bỏ án lệ Roe v. Wade năm 2022. Tổng Chưởng lý Idaho hoan nghênh quyết định mới, trong khi phía nguyên đơn coi đây chỉ là trở ngại tạm thời. Vụ việc một lần nữa cho thấy mức độ chia rẽ sâu sắc của nước Mỹ quanh vấn đề phá thai, khi tòa án trở thành nơi giao tranh của những giá trị đối lập.
Tòa phúc thẩm có trụ sở tại San Francisco nhận định bác sĩ Stacey Seyb, người khởi kiện lệnh cấm của Idaho, khó có thể thắng với lập luận rằng Hiến pháp bảo vệ quyền phá thai để bảo vệ sức khỏe. Quyết định này dỡ bỏ phán quyết hồi tháng 8 của một thẩm phán liên bang, vốn yêu cầu Idaho cho phép phá thai khi bác sĩ xác định là cần thiết để bảo vệ sức khỏe người mẹ, trong khi chờ kết quả kháng cáo của bang.
Sau đó, vị thẩm phán đã thu hẹp phạm vi phán quyết, chỉ ngăn việc thực thi luật đối với nguyên đơn.
Advertisement300 × 250
Phán quyết ban đầu từng ngăn thi hành hai đạo luật của Idaho ở mức độ chúng cấm bác sĩ thực hiện phá thai cho bệnh nhân mắc các bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm cả những vấn đề sức khỏe tâm thần có nguy cơ cao.
Hai quan điểm trong cùng một hội đồng
Trong ý kiến đồng thuận, Thẩm phán Kim Wardlaw cho rằng việc Tòa án Tối cao xác định không tồn tại quyền phá thai theo Hiến pháp đồng nghĩa với việc không có quyền đó trong bất kỳ hoàn cảnh cụ thể nào, nhất là một quyền được bà mô tả là mơ hồ và thiếu định nghĩa rõ ràng. Thành phần hội đồng xét xử gồm:
Thẩm phán Kim Wardlaw, do cựu Tổng thống Bill Clinton bổ nhiệm: ủng hộ tạm đình chỉ
Thẩm phán Consuelo Callahan, do cựu Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm: ủng hộ tạm đình chỉ
Thẩm phán Marsha Berzon, do cựu Tổng thống Bill Clinton bổ nhiệm: phản đối
Trong ý kiến phản đối, Thẩm phán Berzon lập luận rằng phán quyết năm 2022 của Tòa án Tối cao chỉ đề cập rõ ràng tới các ca phá thai tự nguyện, và cảnh báo về hệ quả đối với sức khỏe của phụ nữ trong thời gian chờ kháng cáo.
Trong thời gian kháng cáo này, một số phụ nữ gặp biến chứng thai kỳ nghiêm trọng sẽ buộc phải tiếp tục mang thai với rủi ro nghiêm trọng và lâu dài cho sức khỏe của họ.
Phản ứng từ hai phía
Tổng Chưởng lý Idaho Raul Labrador, thuộc đảng Cộng hòa, hoan nghênh phán quyết.
Sự bảo vệ kiên định của Idaho dành cho những đứa trẻ chưa chào đời và mẹ của chúng sẽ tiếp tục như dự định.
Ở phía bên kia, luật sư Stephanie Toti, Giám đốc điều hành tổ chức pháp lý phi lợi nhuận Lawyering Project và là luật sư của bác sĩ Seyb, cho rằng đây chỉ là trở ngại tạm thời và bày tỏ quyết tâm chứng minh trước tòa phúc thẩm rằng việc tiếp cận dịch vụ phá thai theo chỉ định y khoa bắt rễ sâu trong lịch sử, truyền thống của nước Mỹ.
Cuộc chiến pháp lý chưa hồi kết
Kể từ phán quyết năm 2022 của Tòa án Tối cao, Idaho cùng khoảng một chục bang khác đã cấm gần như toàn bộ các ca phá thai, trong khi nhiều bang khác áp đặt những hạn chế nghiêm ngặt. Ngược lại, một số bang đã thông qua các biện pháp bảo vệ quyền phá thai trong luật hoặc hiến pháp bang.
Phán quyết mới cũng diễn ra song song với tranh chấp riêng về việc liệu luật liên bang về cấp cứu có buộc bệnh viện thực hiện phá thai để ổn định tình trạng bệnh nhân trong một số trường hợp hay không. Năm 2024, Tòa án Tối cao cho phép tạm thời nối lại các ca phá thai cấp cứu ở Idaho mà không giải quyết dứt điểm vấn đề, và sau đó chính quyền Trump đã rút vụ kiện của chính phủ liên bang.
BỐI CẢNH SỰ KIỆN.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1973, khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết Roe v. Wade, hợp pháp hóa phá thai trên toàn quốc. Gần nửa thế kỷ sau, tháng 6/2022, trong vụ Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization, tòa đã bãi bỏ án lệ này, tuyên bố Hiến pháp không bảo vệ quyền phá thai và trao quyền quyết định cho từng bang. Ngay sau đó, Idaho áp dụng lệnh cấm gần như toàn bộ, chỉ có một số ngoại lệ hạn chế, chẳng hạn khi tính mạng người mẹ bị đe dọa. Giới y khoa ở bang này cho rằng ranh giới giữa “đe dọa tính mạng” và “đe dọa sức khỏe” mơ hồ, khiến bác sĩ lo ngại bị truy tố khi xử lý các biến chứng. Những người ủng hộ lệnh cấm khẳng định luật bảo vệ sự sống của thai nhi và tôn trọng quyền tự quyết của bang; những người phản đối cho rằng luật đặt sức khỏe phụ nữ vào vòng nguy hiểm. Cuộc tranh luận diễn ra trên nhiều mặt trận, từ tòa án liên bang, tòa án bang đến các cuộc trưng cầu ý dân. Nút thắt cốt lõi là sự khác biệt sâu sắc về giá trị trong xã hội Mỹ, cùng câu hỏi pháp lý chưa có lời giải: sau phán quyết Dobbs, Hiến pháp có còn bảo vệ bất kỳ hình thức phá thai nào hay không.
Những điều bổ ích
Khi luật pháp chạm tới những câu hỏi về sự sống và sức khỏe, mọi phán quyết đều mang sức nặng đạo đức lớn lao.
Trong một xã hội đa nguyên, tòa án thường trở thành nơi những giá trị khác biệt đối thoại với nhau.
Sự rõ ràng của luật lệ là điều mà cả người thầy thuốc lẫn người bệnh đều cần đến trong những khoảnh khắc khó khăn nhất.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
