Một ngày báo động trên nhiều sân bay
Theo báo El País của Tây Ban Nha, ngoài bảy chuyến bay hôm thứ Ba, một máy bay khác bay từ London tới Sofia hôm thứ Hai đã phải chuyển hướng tới Budapest dưới sự hộ tống của một chiến đấu cơ Hungary. Chưa có bên nào nhận trách nhiệm và nhà chức trách các nước chưa quy lỗi cho ai.
Tại Tây Ban Nha, trung tâm điều hành của Ryanair nhận được cảnh báo khi chuyến bay từ Manchester đang trên không và báo cho nhà chức trách, theo lực lượng Cảnh sát Vũ trang (Guardia Civil). Máy bay hạ cánh lúc 10 giờ 50 tại sân bay quốc tế vùng Murcia, nơi một ủy ban khủng hoảng được thành lập, với sự tham gia của lực lượng cấp cứu, Cảnh sát Quốc gia và chuyên gia rà phá chất nổ. Không phát hiện chất nổ, theo đại diện chính phủ Francisco Lucas, và sân bay mở cửa trở lại lúc 13 giờ sau hơn hai giờ đóng cửa, theo đơn vị quản lý sân bay Aena.
Ở Warsaw, một trong hai chuyến bay với 181 người trên khoang được chuyển hướng tới sân bay Modlin, cách thủ đô 36 km, khiến sân bay này tạm ngừng hoạt động vài giờ; sân bay Chopin đón chuyến bay từ Copenhagen nhưng phải đóng một đường băng trong quá trình kiểm tra. Tại Rome, sân bay Fiumicino nhận cảnh báo nặc danh về hai chuyến bay Ryanair từ Lisbon và Dublin, trong đó chuyến thứ hai được Không quân Italy hộ tống. Tại Sofia, chỉ một email đã cảnh báo về hai máy bay từ Bergamo và Dublin.
“Khó có thể là sự trùng hợp”
Ông Eric Schouten, cựu sĩ quan tình báo Hà Lan chuyên về hàng không và giám đốc công ty tư vấn an ninh Dyami, nói với El País rằng dù chưa có quy kết trực tiếp, việc gây gián đoạn dịch vụ hiện là một phần trong cách thức hoạt động của các tác nhân nhà nước. Tuy vậy, ông thận trọng khi quy trách nhiệm cho Điện Kremlin, vì một số nước bị ảnh hưởng như Tây Ban Nha hay Italy không hẳn nằm trong danh sách mục tiêu của Moskva.
Ông cũng lưu ý bốn trong bảy chuyến bay là của Ryanair, điều có thể cho thấy có người muốn gây hại cho hãng, hoặc quy trình xử lý của hãng khác biệt so với các hãng khác.
Chuyên gia an ninh hàng không Paul Mason nói với BBC rằng những lời đe dọa như vậy không xảy ra thường xuyên, và việc chúng được đưa ra một cách có vẻ đáng tin nhắm vào nhiều hãng bay cho thấy một hành động rất có chủ đích, hơn là một loạt cuộc gọi ác ý trùng hợp.
Rất hiếm khi có nhiều lời đe dọa đánh bom như vậy, ở những nơi cách xa nhau như vậy, cùng một lúc.
Ông José Sanz, chuyên gia tư vấn của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) và cựu phó giám đốc sân bay Madrid-Barajas, cùng cơ trưởng Francisco Cruz của nghiệp đoàn phi công Sepla đều cho rằng tình huống này là bất thường, đặc biệt ở châu Âu.
Bóng mờ của chiến tranh hỗn hợp
Các lời đe dọa xuất hiện khi giới chức châu Âu cáo buộc cả Nga và Iran tiến hành “tấn công hỗn hợp” và phá hoại, một số nhằm vào hàng không. Tháng 12/2025, chính phủ Đức quy cho tình báo quân sự Nga vụ tấn công mạng năm 2024 nhằm vào công ty quản lý không lưu nước này và triệu tập đại sứ Nga. Moskva và Tehran đều phủ nhận. Trong tuần này, tin tặc còn can thiệp vào hệ thống làm lạnh của siêu thị ở nhiều nước, điều mà Ủy viên Nông nghiệp châu Âu Christophe Hansen gọi là nỗ lực có chủ đích nhằm làm gián đoạn nguồn cung thực phẩm. Đài RAI của Italy cũng đưa tin một email đe dọa đánh bom đã được gửi tới 271 trường học, với người gửi tự nhận đại diện Vệ binh Cách mạng Iran – danh tính chưa được xác minh.
Dù vậy, Ủy ban châu Âu tỏ ra thận trọng, cho biết đang theo dõi sát tình hình, giữ liên lạc với các nước thành viên và Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu cũng vào cuộc, đồng thời nhắc rằng trách nhiệm đánh giá mối đe dọa và điều tra thuộc về nhà chức trách mỗi quốc gia.
Còn quá sớm để kết luận liệu các sự việc được báo cáo có liên quan với nhau hay không.
Điều gì diễn ra trên khoang khi có lời đe dọa
Theo cơ trưởng Cruz, khi nhận cảnh báo giữa chuyến bay, tiếp viên tìm kiếm vật khả nghi giữa các hàng ghế, tủ đựng đồ và hành lý, trong khi phi công giảm áp suất cabin và tốc độ phòng trường hợp chất nổ nhạy với thay đổi áp suất, với mục tiêu hạ cánh trong khoảng 30 phút. Việc đánh giá lời đe dọa có đáng tin hay không thường do trung tâm điều hành của hãng quyết định, với sự tư vấn của lực lượng an ninh.
Ở Tây Ban Nha, quy trình ứng phó được quy định trong Chương trình An ninh Hàng không Dân dụng Quốc gia, với các thủ tục được giữ bí mật đến mức cả phi công cũng không được tiếp cận. Theo ông Sanz, thông tin được chia sẻ giữa lực lượng an ninh, cơ quan tình báo CNI, hãng bay và sân bay. Cựu phi công Marco Chan, giảng viên tại Đại học Kingston, nói với BBC rằng mọi lời đe dọa đều được coi là thật cho đến khi được giải quyết, dù phần lớn là giả. Giới phi công mong muốn cơ trưởng được thông báo càng sớm càng tốt.
Phi công chúng tôi càng có nhiều thông tin, chúng tôi càng có thể xử lý tình huống tốt hơn.
