Một trạm dừng chân bên Xa lộ Liên bang 10
Ở trạm Flying J Travel Center thuộc thành phố Orange, sát ranh giới với bang Louisiana, 12 làn bơm nhiên liệu đón những chiếc xe đầu kéo chở nước ngọt, thép, nông sản Mexico và phụ tùng ô tô. Nơi đây là ngã tư của một nền kinh tế tiêu dùng chạy bằng dầu diesel, và cũng là nơi người ta thấy rõ nhất bài toán kinh tế của nghề lái xe tải đang đổ vỡ.
Hôm thứ Năm, giá diesel tại trạm dao động quanh 6,26 USD mỗi gallon. Ông Agron Berani, 56 tuổi, người nhập cư từ Kosovo sống tại Yonkers, bang New York, rút vòi bơm khỏi chiếc xe chở thép và vật tư điện rồi chỉ vào màn hình: 944,44 USD cho 151 gallon, trong khi một năm trước chỉ khoảng 500 USD. Ông quẹt chiếc thẻ tín dụng vốn đã gánh khoảng 8.000 USD nợ. Từng bỏ phiếu cho ông Trump trong lần đầu đi bầu với tư cách công dân Mỹ, giờ ông đổ lỗi cho tổng thống về đợt tăng giá.
Tôi không thể bán chiếc xe. Nếu bán xe thì tôi biết làm gì đây?
Bánh xe không lăn, túi tiền cũng ngừng
Bên trong trạm, không ai nán lại. Ba dãy ghế bành giả da hướng về chiếc tivi vắng tanh, 14 phòng tắm gần như không ai dùng; một tài xế còn chạy vội từ xe vào quầy, bởi mỗi phút dừng lại là một phút mất thu nhập.
Bánh xe tôi không lăn thì tôi chẳng kiếm được đồng nào.
Ông Kevin Smith, 50 tuổi, sống ở Lake Charles, bang Louisiana, đang chở gần 17 tấn khoai tây về một trung tâm phân phối của Walmart.
Chuyến đi khứ hồi tới Colorado ngốn hơn 2.500 USD tiền dầu, cộng thêm 1.800 USD trả góp xe và 1.300 USD bảo hiểm mỗi tháng, trong khi cả chuyến chỉ được trả trọn gói 4.600 USD. Ông lo rằng nghề lái xe sẽ không còn đủ nuôi gia đình.
Những mẹo nhỏ để sống sót
Phần lớn tài xế độc lập nhận việc theo từng chuyến trên thị trường giao ngay và tự chi trả nhiên liệu. Để bù cho giá dầu, họ cắt giảm mọi thứ khác:
- Nấu ăn ngay trong ca bin hoặc mang đồ ăn từ nhà theo.
- Ngủ ở nơi tháo rơ moóc hoặc đỗ tại bãi bốc dỡ để tránh phí đỗ xe qua đêm.
- Chờ mưa rửa xe thay vì trả khoảng 100 USD cho một lần rửa.
- Thanh toán qua Zelle để tránh phí thẻ tín dụng 3,5%.
- Một số người buộc phải cho xe nằm im.
Những doanh nghiệp vận tải nhỏ, vốn chiếm đa số trong các hãng vận tải đăng ký, đang kiệt sức: hơn một chục đơn vị đã phá sản trong tháng qua, và Hiệp hội Tài xế Chủ xe Độc lập (OOIDA) cảnh báo con số sẽ còn tăng nếu giá nhiên liệu không giảm.
Phụ phí nhiên liệu – tấm khiên không dành cho tất cả
Về lý thuyết, phụ phí nhiên liệu giúp các hãng vận tải chuyển một phần chi phí sang chủ hàng khi giá dầu tăng. Nhưng các hãng nhỏ không có sức mặc cả như đội xe lớn, còn tài xế ít vốn phải ứng trước hàng nghìn USD tiền dầu trong lúc chờ được thanh toán.
Không ai ngờ giá lại có ngày cao đến mức này.
Nhà kinh tế trưởng của Hiệp hội Vận tải Mỹ (ATA) nói vậy, nhưng cú sốc diesel chỉ là giọt nước tràn ly. Ông Amandeep Singh, 51 tuổi, đã lái xe gần 23 năm, kể rằng tiền công thợ máy tăng từ khoảng 55 USD lên 175 USD mỗi giờ, giá phụ tùng gấp đôi. Từ 200.000 USD doanh thu mỗi năm, sau thuế và chi phí, ông chỉ còn khoảng 45.000 USD mang về nhà.
Từ trạm xăng đến nghị trường
Giá diesel là dấu hiệu rõ nhất của sức ép lạm phát từ cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Trump từng tính đến lệnh cấm xuất khẩu diesel, nhưng ý tưởng này dường như lắng xuống sau khi nhóm G7 đồng ý xả 100 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp. Một tháng trước bầu cử giữa kỳ, Thống đốc Texas Greg Abbott, người đang tái tranh cử, đã ban bố tình trạng thảm họa toàn bang và nới lỏng các quy định về vận tải và nhiên liệu.
Nông nghiệp và vận tải hàng hóa của Texas chạy bằng dầu diesel.
Ông Gerjon Premtaj, người chở rau đông lạnh từ Mexico tới bang Pennsylvania, hiểu rõ vì sao giá diesel hiện lên trong hóa đơn siêu thị. Tiền ăn của chính ông tăng, còn thu nhập thì đứng yên; mỗi lần đổ đầy bình, ông nói, cảm giác như vừa bị ai đó cướp mất.
Niềm lạc quan của người mới
Giữa lúc khó khăn, con đường rộng mở vẫn hấp dẫn những người mới. Ông Delano Hunt, 38 tuổi, đang ở tuần làm việc đầu tiên, chở các tấm thân xe GMC từ Detroit xuống Baton Rouge. Lái xe thuê với chi phí nhiên liệu do công ty chi trả, lại vừa có thẻ thành viên tích điểm, ông gần như không bận tâm tới giá kỷ lục.
Tôi lạc quan. Xe tải vận hành cả thế giới.
