Italy nhận hơn 200 tỷ euro từ quỹ phục hồi EU nhưng hiệu quả có hạn

Calascio, một ngôi làng nhỏ với 119 cư dân và một pháo đài lãng mạn ở vùng Abruzzo, từng có dân số lên đến 2.000 người, nay nỗ lực duy trì dân số nhờ khoản hỗ trợ 20 triệu euro từ quỹ phục hồi EU. Nhờ nguồn tài chính này, nhiều công trình đã được thực hiện như sửa chữa hai nhà thờ, mở trung tâm thể thao và khu cắm trại, tổ chức các lễ hội văn hóa, phát triển cơ sở lưu trú và đào tạo nghề cho cộng đồng địa phương.

Quỹ phục hồi EU được thành lập năm 2021 với mục đích không chỉ hỗ trợ châu Âu thoát khỏi khủng hoảng do đại dịch COVID-19 mà còn thúc đẩy cải cách cấu trúc dài hạn. Tổng cộng 800 tỷ euro được huy động qua phát hành trái phiếu chung, trong đó Italy nhận khoản hỗ trợ lên đến khoảng 194 tỷ euro, chiếm 90% hơn so với quốc gia đứng thứ hai là Tây Ban Nha. Số tiền này gồm 122 tỷ euro dưới hình thức khoản vay ưu đãi trả nợ từ 2028 đến 2058 và 72 tỷ euro là trợ cấp không hoàn lại.

Chương trình này sẽ kết thúc vào cuối tháng 8, đòi hỏi Italy phải hoàn thành sử dụng toàn bộ nguồn vốn. Quá trình này đã tạo nên một cuộc đua về thời gian trên toàn quốc và làm nổi bật các vấn đề về bộ máy hành chính vốn được coi là yếu kém của Italy.

Tuy nhiên, nước này đã thực hiện được một loạt dự án quy mô lớn như xây dựng đường sắt mới, lắp đặt mạng cáp quang, thành lập ký túc xá sinh viên và nhà trẻ, nâng cấp hệ thống CNTT cho các cơ quan công quyền, tái thiết các công trình văn hóa cùng tuyển dụng thêm nhân sự cho ngành tư pháp.

Dù vậy, nhiều mục tiêu ban đầu đã phải điều chỉnh giảm bớt do tính quá tham vọng và thay đổi chính sách ưu tiên nhiều lần. Ủy ban châu Âu cũng chỉ giải ngân nguồn vốn từng phần và đề nghị Italy thực hiện nhiều cải cách cơ cấu phức tạp. Cách tiếp cận này, dù gây tranh cãi về giá trị cải cách, được đánh giá cao hơn so với việc cấp vốn một lần và kiểm tra sau nhiều năm. Song vấn đề trong kiểm soát vẫn còn tồn tại, nhất là khi chính quyền Meloni có xu hướng giảm vai trò của cơ quan kiểm toán và thiếu minh bạch, còn Ủy ban châu Âu cũng chưa thực sự giám sát nghiêm ngặt để đảm bảo tiến trình suôn sẻ đáp ứng lợi ích của chương trình.

Đánh giá tổng thể về hiệu quả của quỹ phục hồi ở Italy rất khó khăn do số lượng lớn các dự án trải rộng nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, có thể thấy những kỳ vọng cao ban đầu chưa hoàn toàn được đáp ứng. Mặc dù nhận viện trợ lớn tương đương gần 10% GDP, Italy vẫn gặp khó khăn với tốc độ tăng trưởng thấp, năng suất yếu và sự di cư của nhiều lao động trẻ sang các nước khác để tìm kiếm thu nhập tốt hơn.

Số tiền đầu tư đã giúp thúc đẩy đầu tư công vốn bị bỏ quên trong nhiều thập kỷ do nợ công cao. Ví dụ, các vị trí nhà trẻ từ kế hoạch 260.000 suất giảm còn 150.000 suất, nhưng nếu không có quỹ phục hồi, các vị trí này sẽ không tồn tại, dẫn đến tỷ lệ lao động nữ thấp hơn được duy trì. Hạ tầng công nghệ thông tin như mạng cáp quang và 5G đã được nâng cấp vượt mức trung bình EU. Đầu tư vào nghiên cứu công và phát triển cũng được tăng cường, cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều xe buýt điện trong các thành phố của Italy.

Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều sai sót trong phân bổ nguồn vốn. Hệ thống kênh dẫn nước yếu kém, mất khoảng 40% lượng nước, nhận ít kinh phí so với nhu cầu. Một số doanh nghiệp lớn hưởng lợi nhiều hơn từ các khoản hỗ trợ, gây nghi ngờ về sự công bằng và cạnh tranh. Các cơ quan việc làm vẫn chưa có bước cải thiện đáng kể. Dự án thường ưu tiên các bản trình bày Powerpoint ấn tượng và khả năng hoàn thành nhanh, nhưng vẫn gặp nhiều chậm trễ ở thực tiễn.

Kết quả cuối cùng cho thấy tiền nhiều không đồng nghĩa với hiệu quả sử dụng tốt. Ở Italy, việc chi tiêu quá lớn đôi khi phản tác dụng và mức độ thành công hạn chế minh chứng cho câu châm ngôn “ít mà chất lượng” có thể phù hợp hơn.