Khái niệm thực phẩm lên men

Thực phẩm lên men là các loại đồ ăn và thức uống đã trải qua quá trình chuyển đổi bởi vi sinh vật như men, vi khuẩn và nấm, tạo nên hương vị đặc trưng hòa quyện vị chua, mặn, ngọt hoặc mùi thơm riêng biệt. Theo Robert Hutkins, giáo sư danh dự ngành khoa học thực phẩm tại Đại học Nebraska-Lincoln, các sản phẩm như sữa chua, kefir, kimchi, dưa cải muối, giấm trái cây hay rượu vang đều là thực phẩm lên men phổ biến. Ngay cả socola và cà phê cũng có thể trải qua quá trình lên men.

Lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng thực phẩm lên men có thể mang lại lợi ích sức khỏe, nhất là khi loại bỏ các sản phẩm có cồn. Nghiên cứu đăng tải năm 2021 so sánh hai nhóm người trưởng thành khỏe mạnh, một nhóm ăn nhiều thực phẩm lên men như sữa chua, kimchi, kombucha, nhóm còn lại ưu tiên thực phẩm nhiều chất xơ. Sau 10 tuần, nhóm ăn thực phẩm lên men có chỉ số viêm thấp hơn và đa dạng hệ vi sinh đường ruột hơn so với ban đầu, trong khi nhóm ăn nhiều chất xơ không có sự thay đổi đáng kể.

Các nghiên cứu khác liên kết việc ăn thực phẩm lên men với giảm nguy cơ mắc các bệnh như eczema, béo phì, tiểu đường type 2 và hội chứng ruột kích thích. Một khảo sát trên hơn 46.000 người trưởng thành Mỹ năm 2023 cho thấy tiêu thụ thực phẩm lên men giúp giảm nhẹ huyết áp, cân nặng, vòng eo và các chỉ số đường huyết, triglyceride.

Hạn chế và rủi ro cần lưu ý

Mặc dù các nghiên cứu về lợi ích tiềm năng rất hứa hẹn, nhưng đa số vẫn giới hạn về quy mô, thời gian và nguồn dữ liệu quan sát, chưa thể khẳng định nguyên nhân kết quả. Thêm vào đó, một số nghiên cứu tại Đông Á chỉ ra tăng nguy cơ ung thư dạ dày và thực quản ở những người tiêu thụ nhiều kimchi và rau lên men, dù bằng chứng còn yếu và nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng.

Advertisement300 × 250

Những người suy giảm hệ miễn dịch cần thận trọng khi sử dụng thực phẩm lên men chứa vi sinh vật sống như sản phẩm chưa tiệt trùng, vì có thể không chịu được tải lượng vi khuẩn dù là vi khuẩn có lợi. Ngoài ra, một số thực phẩm lên men như dưa muối, pho mát hay rượu vang chứa lượng histamine cao có thể gây ra phản ứng nhạy cảm như tiêu chảy, mẩn ngứa hoặc đau đầu ở những người dễ bị kích ứng.

Cơ chế tác động tích cực của thực phẩm lên men

Ngoài nguồn dinh dưỡng như vitamin, khoáng chất trong thành phần, thực phẩm lên men còn giúp phân giải lactose, gluten, cải thiện hấp thu canxi, sắt, magie, kẽm. Một số hợp chất do vi sinh vật tạo ra trong quá trình lên men có khả năng giảm viêm, điều chỉnh lượng đường máu và tăng cảm giác no, theo các nghiên cứu trên động vật và mô hình phòng thí nghiệm. Các nhà khoa học cũng cho rằng, việc tiếp xúc với vi sinh vật “thân thiện” trong thực phẩm này có thể giúp hệ miễn dịch học cách dung nạp các vi sinh vật vô hại, đồng thời tăng cường phản ứng chống lại vi sinh vật gây hại.

Khuyến nghị sử dụng thực phẩm lên men

Các chuyên gia cho biết có đủ bằng chứng để khuyến khích tăng cường thực phẩm lên men trong chế độ ăn hàng ngày, như ăn sữa chua vào bữa sáng, thêm kimchi vào trứng hoặc bánh mì sandwich, hoặc sử dụng giấm táo trong nước sốt salad. Tuy nhiên, người có huyết áp cao nên lưu ý lượng muối trong các món như kimchi, dưa muối hay tương miso. Đồng thời, nên hạn chế rượu vang, bia vì mặc dù là thực phẩm lên men nhưng chúng tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.

Việc lựa chọn thực phẩm lên men phù hợp và an toàn, đặc biệt cho những người có vấn đề về hệ miễn dịch hay nhạy cảm với histamine, là điều cần thiết để tận dụng lợi ích sức khỏe tối ưu.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Thực phẩm lên men như kimchi, sữa chua và kombucha có thể giảm viêm và tăng đa dạng vi sinh đường ruột.
  • Ăn thực phẩm lên men liên quan tới giảm nguy cơ bệnh mãn tính như eczema, béo phì và tiểu đường type 2.
  • Một số nghiên cứu cảnh báo nguy cơ ung thư dạ dày, thực quản khi ăn nhiều kimchi trong vùng Đông Á.
  • Người suy giảm miễn dịch nên thận trọng với thực phẩm lên men chứa vi khuẩn sống chưa tiệt trùng.
  • Một số thực phẩm lên men có lượng histamine cao và muối lớn, có thể gây phản ứng nhạy cảm hoặc ảnh hưởng huyết áp.

Đăng ký bản tin QMVN