Lịch sử di chuyển và khảo cứu về ngày thành lập La Habana

La Habana nổi tiếng với vị trí địa lý bên bờ Biển Caribe và Malecón – con đường dọc bờ biển như một ban công hướng ra đại dương. Tuy nhiên, sự đặc biệt của thành phố không chỉ nằm ở đó mà còn ở quá trình di chuyển liên tục nơi định cư từ bờ nam sang bờ bắc trong suốt hơn 500 năm tồn tại. Theo nhà sử học Eusebio Leal Spengler, thứ hai trong số các sử gia của thành phố, nhu cầu nghiên cứu sâu hơn về ngày chính xác thành lập La Habana vẫn đang tiếp tục được đặt ra.

Các tài liệu cho thấy năm 1514, người Tây Ban Nha đã dựng cây thập tự và lập nên một khu dân cư ban đầu mang tên San Cristóbal tại khu vực Ensenada de la Broa, gần Melena del Sur. Một số học giả như Emilio Roig de Leuchsenring và Irene A. Wright cho rằng ngày thành lập khu định cư này rơi vào ngày 25 tháng 7 (theo lịch Julius), trùng với ngày lễ Thánh Cristóbal.

Ý nghĩa tên gọi và những giả thuyết lịch sử khác

Hortensia Pichardo và nhà cổ văn học Jenaro Artiles lại đưa ra quan điểm khác cho rằng lựa chọn gọi tên San Cristóbal không chỉ vì ngày lễ mà còn vì Thánh Cristóbal là vị thánh bảo trợ của các hành trình du hành và hàng hải, phù hợp với một khu định cư ven biển. Trong khi đó, các ghi chép từ các biên bản thời kỳ thuộc địa tại Havana và các tài liệu lưu tại Seville, Tây Ban Nha, cho thấy khả năng thành phố La Habana được thành lập tại khu vực phía nam của đảo trước cả Santiago de Cuba vào khoảng năm 1513-1514, trong chuyến thám hiểm của Pánfilo de Narváez cùng Cha Bartolomé de las Casas.

Tuy nhiên, theo nhà sử học Emilio Roig, thành phố La Habana hiện nay không phải là khu định cư đầu tiên mà Diego Velázquez de Cuéllar – viên sĩ quan đầu tiên của đảo – từng lập ra, và cũng không nằm ở vị trí mà ông chọn ban đầu.

Những khám phá đầu tiên và vị trí cuối cùng của La Habana

Chuyến vòng quanh đầu tiên của quần đảo Cuba do Sebastián de Ocampo thực hiện năm 1509 đã phát hiện ra cảng riêng biệt mà Ocampo đặt tên là Puerto de Carenas, phần sau trở thành cảng La Habana ngày nay. Cảng này được đặt tên dựa trên việc Ocampo phát hiện vật liệu để làm bảo dưỡng tàu thuyền dồi dào tại vùng bờ biển.

Advertisement300 × 250

Ngoài ra, hành trình này cũng phủ nhận giả thuyết của Christopher Columbus khi tìm kiếm vùng đất Cipango (Nhật Bản) ở biển Caribe.

Điểm định cư đầu tiên của La Habana được cho là khu vực Puentes Grandes với dòng nước nổi tiếng El Husillo, trải dọc hai bờ sông Casiguaguas (nay là Almendares). Vào năm 1519, thành phố đã ổn định tại vị trí hiện tại mặc dù các khu định cư cũ ở phía nam vẫn tạm thời tồn tại đồng thời.

Ngày chính thức thành lập và các hoạt động kỷ niệm truyền thống

Ngày 16/11/1519 được xem là thời điểm thành lập chính thức của La Habana khi Diego Velázquez tiến hành thiết lập khu định cư cuối cùng, theo quy định của Vua Tây Ban Nha. Hàng năm vào ngày này, người dân La Habana tổ chức lễ tại Plaza de Armas – địa điểm được cho là nơi tổ chức buổi lễ đầu tiên với thánh lễ và hội đồng thành phố.

Để ghi nhớ sự kiện này, dưới sự chỉ đạo của Francisco Cajigal, một nhà thờ theo phong cách kiến trúc tân cổ điển được xây dựng tại địa điểm lịch sử, nơi có một cây ceiba lớn – theo truyền thuyết là nơi tổ chức lễ đầu tiên. Dưới thời Emilio Roig, một bia đá được đặt tại đây với dòng chữ ghi lại lịch sử thành lập La Habana vào khoảng năm 1515 và chuyển đến vị trí mới năm 1519.

Văn hóa bản địa và tác động của cuộc chinh phục

Trước khi người Tây Ban Nha đến, hòn đảo Cuba có khoảng 300.000 người bản địa sinh sống, bao gồm các bộ tộc Siboneyes, Taínos, Guanahatabeyes, Aunabeyes và Caribes. Những người này đã định cư và di cư nhiều đợt trước khi cuộc xâm lược của Diego Velázquez cùng các thuộc hạ làm giảm số lượng dân bản địa xuống còn khoảng 4.000 người trong vòng 40 năm, do bạo lực, lao động cưỡng bức và các chính sách thực dân hà khắc.

Mặc dù vậy, các nền văn hóa bản địa vẫn còn tồn tại và ảnh hưởng đến thành phố hiện đại, thể hiện qua việc tên gọi La Habana được cho bắt nguồn từ tên vị thủ lĩnh bản địa Habaguanex, người làm chủ khu vực từ Mariel đến vịnh Matanzas. Điều này phản ánh sự pha trộn sâu sắc giữa các nền văn hóa trong lịch sử phát triển thành phố La Habana.

Di sản lịch sử và tinh thần của một thành phố đa văn hóa

Với lịch sử đầy biến động, từ các khu định cư sơ khai đến trung tâm hành chính dưới thời Tây Ban Nha, La Habana không chỉ là một thành phố mà còn là một biểu tượng của sự kháng cự và giao thoa văn hóa nơi Caribe. Những câu chuyện về nguồn gốc, ngày thành lập và tên gọi vẫn còn là đề tài tranh luận nhưng cũng là minh chứng cho sức sống bền bỉ và sự đa dạng của La Habana qua nhiều thế kỷ.

Nhà thơ Fayad Jamís từng nói rằng nếu La Habana không tồn tại, thì người ta sẽ phải sáng tạo ra thành phố này, chứng tỏ tầm quan trọng và sức hấp dẫn phi thường của thành phố đối với những ai đã và đang yêu mến nơi đây.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • La Habana từng trải qua nhiều lần di dời trước khi ổn định tại vị trí hiện nay vào năm 1519.
  • Ngày 16 tháng 11 năm 1519 được xem là ngày thành lập chính thức của La Habana.
  • Số lượng người bản địa trước khi có sự xâm lược của Tây Ban Nha lên tới khoảng 300.000 người và giảm xuống còn 4.000 trong 40 năm.
  • Tên thành phố có khả năng bắt nguồn từ tên thủ lĩnh bản địa Habaguanex.
  • La Habana là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa và sức sống bền bỉ qua nhiều thế kỷ.

Đăng ký bản tin QMVN