Một mùa tựu trường không bình yên
Người Pháp gọi mùa tựu trường và trở lại làm việc sau kỳ nghỉ hè là “rentrée”. Năm nay, đó là một mùa thu hỗn loạn. Hàng nghìn học sinh phong tỏa trường học để phản đối tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp và thiếu giáo viên; hàng trăm trường phải đóng cửa, hàng chục trường bị hư hại, nhiều người bị bắt hoặc bị thương trong các cuộc đụng độ với cảnh sát.
Hôm thứ Ba, giáo viên và công chức xuống đường phản đối đề xuất đóng băng lương, trong khi chính phủ chật vật thông qua ngân sách. Cùng lúc, ngư dân chặn các cảng và kho nhiên liệu vì giá dầu diesel leo thang. Hình ảnh người trẻ giữa làn hơi cay đã trở thành biểu tượng sống động nhất cho nỗi bất bình của nước Pháp.
Gốc rễ chung: một nhà nước không còn đủ tiền
Các nhà kinh tế cho rằng mọi xáo trộn đều quy về bài toán tài khóa. Những con số đáng chú ý gồm:
- Nợ công khoảng 4.000 tỷ USD, tương đương 119% sản lượng kinh tế hằng năm.
- Chi phí trả lãi dự kiến tăng lên khoảng 100 tỷ USD vào năm 2027.
- Dân số già hóa đẩy chi phí y tế và lương hưu đi lên.
- Chi tiêu quốc phòng tăng do chiến tranh Ukraine và sự rút lui dần của Mỹ.
- Lợi suất trái phiếu 10 năm ở gần 5%, thuộc nhóm cao nhất Liên minh châu Âu.
*“Đó là một vụ tai nạn tàu hỏa diễn ra chậm rãi.” — Kenneth Rogoff*
Giáo sư Rogoff của Đại học Harvard nhận định thị trường trái phiếu đang cảnh báo về tính bền vững của nước Pháp, dù chưa đến mức hoảng loạn. Giới kinh tế cũng lưu ý Pháp khó rơi vào kịch bản như Hy Lạp, bởi vai trò trụ cột trong EU khiến các thành viên khác khó đứng ngoài nếu tình hình xấu đi.
Ngân sách phụ thuộc vào phe cực hữu
Để giữ thâm hụt trong tầm kiểm soát, Thủ tướng Sébastien Lecornu đề xuất tăng một số loại thuế và đóng băng chi tiêu cho các chương trình xã hội như trợ cấp nhà ở và trợ cấp gia đình. Giới phân tích cho rằng ngân sách nhiều khả năng sẽ được thông qua, dù có thể phải mất nhiều tháng thương lượng và sử dụng quyền hạn đặc biệt.
Chìa khóa nằm trong tay đảng Tập hợp Quốc gia (National Rally) của bà Le Pen, đảng có nhiều ghế nhất với 118 trên 577 ghế tại Quốc hội. Một số nhà phân tích dự đoán bà sẽ yêu cầu các nghị sĩ bỏ phiếu trắng để ngân sách được thông qua, phần nào nhằm tránh phải tiếp quản một mớ hỗn loạn tài khóa nếu đắc cử vào tháng 4.
“Khoảnh khắc 2016” của nước Pháp?
Nhiều nhà đầu tư lo ngại nếu bà Le Pen chiến thắng, Pháp sẽ đối mặt với những câu hỏi khó về đóng góp cho ngân sách EU, bởi bà vẫn giữ lập trường đối đầu với khối này. Vì thế, có người so sánh cuộc bầu cử sắp tới với cuộc trưng cầu ý dân Brexit ở Anh.
*“Đây là khoảnh khắc 2016 của nước Pháp.” — Mujtaba Rahman*
Dù vậy, chiến thắng của bà Le Pen chưa phải điều chắc chắn. Bà từng bị kết án về tham nhũng tài chính, điều bà phủ nhận, và có thể thất bại nếu đối đầu một ứng viên trung dung ở vòng hai. Nhưng nếu khó khăn kinh tế và bất ổn xã hội đẩy cử tri về hai cực, bà có thể gặp một đối thủ cực tả dễ đánh bại hơn.

















