Chiến dịch truy quét đào tiền điện tử phi pháp tại Malaysia

Vào ngày 22 và 23/7, cảnh sát bang Johor, miền Nam Malaysia, tiến hành kiểm tra bốn điểm thuê nhà có hoạt động đào tiền ảo sử dụng 71 máy liên tục trong gần một tháng. Ba nghi phạm bị bắt giữ cùng nhiều thiết bị tính toán, bộ định tuyến và phương tiện liên quan đến hoạt động đào Bitcoin bất hợp pháp.

Cảnh sát trưởng Johor Ab Rahaman Arsad cho biết nhóm phạm tội này đã can thiệp vào đồng hồ điện, khiến nhà cung cấp điện Tenaga Nasional Berhad (TNB) bị thiệt hại khoảng 14.500 euro (16.600 USD) chỉ trong vòng một tháng. Dù vậy, các máy đào được ước tính tạo ra doanh thu từ 17.200 đến 21.500 euro mỗi tháng.

Thực trạng trộm điện cho đào tiền ảo trên khắp Đông Nam Á

Trên phạm vi toàn quốc, TNB đã xác định gần 14.000 điểm liên quan đến hành vi trộm cắp điện để đào tiền ảo trong giai đoạn 2020-2025, gây thiệt hại cộng dồn khoảng 1,1 tỷ euro. Số vụ được phát hiện tăng mạnh, từ 610 vụ năm 2018 lên 2.397 vụ năm 2024.

Advertisement300 × 250

Bộ Năng lượng Malaysia đánh giá hoạt động đào tiền ảo bất hợp pháp gây nguy hại nghiêm trọng đến an toàn công cộng, ổn định kinh tế và hệ thống điện quốc gia. Chuyên gia Sonny Zulhuda thuộc Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia nhận định phía thực thi pháp luật còn yếu kém do thiếu luật pháp phù hợp và năng lực kiểm tra điều tra hạn chế, trong khi nước này đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng số.

Mối liên hệ giữa đào tiền điện tử phi pháp với tội phạm có tổ chức

Hoạt động đào tiền điện tử không phạm pháp bản thân, nhưng giới chức ngày càng phát hiện các mối liên hệ giữa đào tiền trái phép với đánh bạc trực tuyến, rửa tiền và mạng lưới lừa đảo quy mô lớn tại Đông Nam Á.

Tháng 10/2024, Mỹ và Anh trừng phạt nhóm Prince Group đặt tại Campuchia với cáo buộc vận hành các khu lừa đảo lao động cưỡng bức và rửa tiền thông qua tiền điện tử cùng tài sản khác. Mỹ cũng thu giữ số Bitcoin trị giá khoảng 15 tỷ USD liên quan đến nhóm này.

Thái Lan và Indonesia áp dụng biện pháp mạnh với đào tiền ảo trộm điện

Vào năm 2025, Cục Điều tra Đặc biệt Thái Lan triệt phá ba mạng đào tiền ảo phi pháp lớn, thu giữ hơn 6.390 máy, đồng thời ước tính tổn thất lên đến 24,9 triệu euro cho Tổng Công ty Điện lực Tỉnh.

Trong một chiến dịch, lực lượng chức năng phát hiện gần 1.900 máy đào tiền ảo tại các kho hàng, với mức tiêu thụ điện năng ước tính 575.000 euro mỗi tháng trong khi chỉ thanh toán một phần nhỏ tiền điện.

Tại Indonesia, cuối năm 2023, cảnh sát tỉnh Bắc Sumatra đã tiến hành 10 cuộc đột kích, thu giữ hơn 1.100 máy đào Bitcoin. Công ty điện lực quốc gia PLN ước tính thiệt hại khoảng 700.000 euro trong vòng nửa năm.

Thách thức trong công tác kiểm soát và đề xuất giải pháp

Chính phủ các nước Đông Nam Á đang tăng cường kiểm tra, nâng mức xử phạt và phối hợp giữa cảnh sát, công ty điện lực, cơ quan quản lý và chống tham nhũng để ngăn chặn hiện tượng này. Malaysia đã thành lập ban đa ngành và sử dụng đồng hồ thông minh tại các trạm biến áp nhằm phát hiện dấu hiệu tiêu thụ điện bất thường.

Dù vậy, việc xử lý vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiết bị có thể di chuyển nhanh, các địa điểm thuê thông qua trung gian, cùng với việc can thiệp vào đồng hồ điện có thể có sự trợ giúp từ mạng lưới tội phạm hoặc người trong ngành.

Chuyên gia viễn thông Saaidal Razalli Azzuhri thuộc Đại học Malaya khuyến nghị hỗ trợ truy quét bằng theo dõi mức điện năng cấp từ máy biến áp, áp dụng cấp phép bắt buộc, yêu cầu công khai thông tin chủ sở hữu lợi ích thực tế và điều tra các luồng tiền qua ngân hàng và ví tiền điện tử.

Ông nhấn mạnh mục tiêu không phải cấm công nghệ blockchain mà nhằm đảm bảo các thợ đào trả đủ chi phí điện năng và không chuyển gánh nặng chi phí cho cộng đồng.

Trong khi đó, ông Sonny Zulhuda cho rằng các nước khu vực phải giải quyết vấn đề một cách nghiêm túc để không làm mất uy tín đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực số.

Malaysia có nhiều luật chống tội phạm mạng, gồm Luật An ninh mạng 2024 bảo vệ hệ thống thông tin quốc gia trọng yếu và Luật Tội phạm mạng 2026 nhằm xử lý hành vi lạm dụng hệ thống kỹ thuật số.

Bài học từ việc khai thác điện phục vụ đào tiền điện tử tại Lào

Lào minh chứng cho việc khai thác điện bitcoin hợp pháp do nhà nước hậu thuẫn cũng không hẳn thành công như kỳ vọng. Chính phủ nước này từng cấp phép cho sáu công ty hoạt động đào và giao dịch tiền ảo từ năm 2021. Lào có thế mạnh về thủy điện và thường dư thừa sản lượng điện, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành này.

Ngành đào tiền ảo tại Lào từng tiêu thụ khoảng 500 megawatt điện vào năm 2021 và 2022, nhưng nguồn thừa điện không ổn định dẫn đến nhiều đơn vị tích lũy tiền điện chưa thanh toán.

Chính quyền nhận định ngành này đóng góp rất ít việc làm và nhu cầu với nhà cung cấp trong nước, khác biệt so với ngành sản xuất hoặc thương mại. Phó Bộ trưởng Năng lượng Chanthaboun Soukaloun cho biết chính phủ có kế hoạch ngừng cấp điện cho các mỏ đào tiền ảo để hướng điện năng phục vụ chế biến kim loại, sản xuất xe điện, trung tâm dữ liệu AI và nâng cao xuất khẩu điện.

Bài học được rút ra là điện rẻ có thể thu hút đào tiền ảo nhưng không đảm bảo đầu tư bền vững hay phát triển kinh tế rộng lớn. Khi người khai thác trộm điện hoặc sử dụng điện trợ giá mà không tạo ra giá trị tương xứng, gánh nặng kinh tế sẽ đổ lên cộng đồng.