Một vụ việc nhỏ nhưng tạo ra phản ứng lớn
RAF Fairford ở Gloucestershire là một căn cứ của Không quân Hoàng gia Anh nhưng được Mỹ sử dụng cho các nhiệm vụ máy bay ném bom tầm xa. Cuối tháng 9/2026, năm người đàn ông trẻ bị bắt sau khi xuất hiện trong các xe tải màu trắng gần khu vực căn cứ vào ban đêm. Một người trong nhóm thậm chí tự gọi dịch vụ khẩn cấp. Khi khám xét, cảnh sát phát hiện xăng nhưng không có thiết bị nổ khả dụng. Những người này sau đó được tại ngoại trong khi điều tra tiếp tục.
Vụ việc trở nên nghiêm trọng hơn khi một công dân mang hai quốc tịch Anh-Iran bị bắt tại London và khi lãnh đạo Anh nói có những dấu hiệu cho thấy Iran có thể liên quan. Tehran bác bỏ cáo buộc. Dù bằng chứng công khai vẫn chưa đủ để kết luận về một âm mưu cụ thể, Mỹ đã chuyển toàn bộ 12 máy bay B-1 ra khỏi Fairford, viện dẫn các mối đe dọa mới. Chính phản ứng này cho thấy giá trị của một chiến dịch phá rối có thể nằm ở việc buộc đối phương hành động, chứ không nhất thiết ở thiệt hại vật chất thực tế.
“Disposable agents”: lớp trung gian của chiến tranh lai
Các cơ quan an ninh châu Âu ngày càng dùng các khái niệm như “disposable agents”, “cutouts” hoặc “gig economy warfare” để mô tả việc tuyển mộ những người bản địa thực hiện nhiệm vụ cho một chủ thể nhà nước hoặc mạng lưới trung gian. Người được thuê có thể là tội phạm vặt, thanh niên gặp khó khăn kinh tế hoặc những người tìm việc trên mạng.
Việc liên lạc thường diễn ra qua nền tảng nhắn tin, tài khoản ẩn danh và thanh toán bằng tiền mã hóa, giúp người chỉ huy duy trì khoảng cách với hành động trên thực địa.
Nga đã bị nhiều chính phủ châu Âu cáo buộc sử dụng mô hình này trong các hoạt động phá hoại và gây nhiễu. Các nhà phân tích cũng cho rằng Iran ngày càng dựa vào những trung gian có kỹ năng thấp để nhắm vào mục tiêu Do Thái, Mỹ hoặc các đối tượng gắn với Israel ở châu Âu. The Guardian từng ghi nhận những trường hợp thanh niên được tuyển qua Snapchat cho các nhiệm vụ theo dõi hoặc phóng hỏa với khoản tiền chỉ vài trăm đến hơn một nghìn euro. Điều làm mô hình này đáng lo là nhiều người tham gia có thể chỉ biết một phần nhiệm vụ, khiến chuỗi chỉ huy càng khó lần ngược.
Giá rẻ, khó quy trách nhiệm và đủ sức gây gián đoạn
“Trong gig economy, lợi ích thường thuộc về người thuê.” — RUSI
Một nghiên cứu được tạp chí của Royal United Services Institute (RUSI) dẫn lại đã chỉ ra sự chênh lệch đáng chú ý giữa chi phí thấp cho người thực hiện và chi phí an ninh mà mục tiêu phải bỏ ra. Những hành động như phóng hỏa, vẽ biểu tượng gây kích động hoặc đặt vật thể đáng ngờ có thể chỉ tốn vài chục đến vài trăm USD, nhưng buộc cảnh sát phong tỏa khu vực, huy động chuyên gia chất nổ, điều tra điện tử và tăng bảo vệ kéo dài. Nếu mục tiêu là cơ sở quân sự, chi phí gián đoạn còn lớn hơn nhiều.
Trong vụ Fairford, chưa có bằng chứng công khai cho thấy nhóm bị bắt thật sự được giao nhiệm vụ phá hủy máy bay. Tuy nhiên, chỉ riêng việc xuất hiện gần một căn cứ chiến lược giữa lúc căng thẳng với Iran đã buộc Mỹ và Anh đánh giá lại rủi ro. Washington Post và Wall Street Journal cho biết mối lo còn bao gồm khả năng tấn công bằng drone hoặc phương tiện mang chất nổ. Ngay cả khi nguy cơ cuối cùng không hiện thực hóa, đối phương vẫn có thể đạt một phần mục tiêu bằng cách tạo bất định, làm tăng chi phí bảo vệ và khiến kế hoạch quân sự phải thay đổi.
Bài toán an ninh mới cho các nền dân chủ mở
Các nền dân chủ mở đặc biệt khó đối phó với kiểu chiến tranh này vì ranh giới giữa tội phạm, khủng bố, hoạt động tình báo và gây ảnh hưởng của nhà nước thường chồng lấn. Nếu một người nhận vài trăm USD để đốt một nhà kho mà không biết người thuê cuối cùng là ai, cảnh sát có thể dễ chứng minh hành vi phạm pháp nhưng rất khó chứng minh bàn tay của một chính phủ nước ngoài. Khoảng trống đó tạo nên khả năng phủ nhận đáng kể cho bên tổ chức.
Giải pháp vì thế không thể chỉ là tăng lính gác quanh căn cứ. Các nước cần kết hợp phản gián, điều tra tài chính, giám sát tuyển mộ trực tuyến, hợp tác với nền tảng công nghệ và truyền thông công chúng thận trọng. Phản ứng quá mức trước mỗi vụ việc có thể vô tình khuếch đại hiệu quả tâm lý mà chiến dịch muốn tạo ra; phản ứng quá chậm lại khiến mục tiêu mềm bị bỏ ngỏ. Thách thức cốt lõi là nhận diện đủ sớm một chuỗi hành vi nhỏ, rời rạc và tưởng như tầm thường trước khi chúng kết nối thành một chiến dịch có ý nghĩa chiến lược.















