Một đề xuất gây tranh cãi
Trong bài viết ngày 1/10, hai tác giả Rauterberg và Sanga lập luận rằng cơ chế trách nhiệm hữu hạn truyền thống, vốn bảo vệ cổ đông không mất quá số vốn đã đầu tư, không nên áp dụng trọn vẹn với các công ty AI có sản phẩm có thể gây hại nghiêm trọng. Lập luận của họ dựa trên ý tưởng rằng chính những tính năng khiến AI có giá trị với khách hàng cũng là thứ khiến nó nguy hiểm.
“Khách hàng đòi hỏi chính những năng lực khiến sản phẩm trở nên nguy hiểm.” — Gabriel Rauterberg và Sarath Sanga, trong bài viết trên The Wall Street Journal
Các tác giả cho rằng nếu công ty AI có thể đẩy rủi ro sản phẩm ra bên ngoài trong khi cổ đông hưởng lợi nhuận, động lực đầu tư cho an toàn có thể quá thấp. Họ cũng bàn đến các biện pháp của chính phủ, trong đó có kiểm soát xuất khẩu, như cách quản lý rủi ro của các hệ thống AI mạnh. Đề xuất đã vấp phải phản ứng gay gắt từ những độc giả cho rằng nó bất công hoặc thiếu thực tế.
AI như một thứ vũ khí
Ông Nolen cho biết nhận định của hai tác giả ngay lập tức khiến ông liên tưởng tới vũ khí. Ông lưu ý khi một món vũ khí được dùng để làm hại người khác, nhà sản xuất thường không phải chịu trách nhiệm mà là người sử dụng.
Ông lập luận trách nhiệm về tác hại của AI chủ yếu thuộc về người ra lệnh cho tác tử AI hành động gây hại, còn công ty AI chỉ chịu trách nhiệm trong những trường hợp ngoại lệ cụ thể. Ông cũng đề xuất cách tiếp cận phân cấp quyền tiếp cận, dựa trên cách quản lý vũ khí:
- Một con dao bỏ túi có thể được bất kỳ ai mua ở hầu như bất cứ đâu.
- Súng cầm tay bị hạn chế đối với một số nhóm người.
- Tên lửa chỉ dành cho quân đội và được quản lý, kiểm đếm hết sức chặt chẽ.
“Không phải AI nào cũng như nhau.” — Scott Nolen, Tobyhanna, bang Pennsylvania
Theo quan điểm này, quyền tiếp cận AI nên phụ thuộc vào năng lực mà hệ thống mang lại: các công cụ đơn giản có thể phổ biến rộng rãi, còn những hệ thống mạnh nhất sẽ được kiểm soát chặt chẽ. Người ủng hộ cách tiếp cận dựa trên rủi ro cho rằng nó tập trung quản lý vào nơi nguy hiểm lớn nhất mà không bóp nghẹt các ứng dụng thường ngày của công nghệ.
Phản đối từ phía cổ đông
Ông Batey phản bác nhận định của hai tác giả rằng nhà đầu tư không chịu hậu quả gì nếu công ty AI phá sản, lưu ý rằng cổ đông vốn đã có nguy cơ mất toàn bộ khoản đầu tư. Ông lập luận mở rộng trách nhiệm hơn nữa là bất công, vì cổ đông thông thường không có khả năng phát hiện hay khắc phục lỗi trong dịch vụ mà công ty cung cấp.
“Với trách nhiệm vô hạn cho những sự việc nằm ngoài tầm kiểm soát của cổ đông, ai sẽ còn sở hữu cổ phần các công ty AI của Mỹ?” — Rich Batey, trong thư gửi The Wall Street Journal
Ông cũng chỉ trích việc dựa vào các cơ chế kiểm soát xuất khẩu của chính phủ đối với một công nghệ phức tạp, thay đổi nhanh, cảnh báo điều đó khiến người Mỹ phụ thuộc vào sự thất thường của giới chính trị, và cho rằng thị trường có thể làm tốt hơn. Ông lưu ý người dùng dịch vụ AI nước ngoài có thể không có cách nào đáng tin cậy để đòi bồi thường khi bị hại, trừ khi chính các dịch vụ đó cung cấp, cho thấy thách thức về trách nhiệm xuyên biên giới.
Ai sẽ trả giá?
Cả hai bức thư đều nêu những luận điểm bị người khác phản bác. Người phê phán phép so sánh với vũ khí lưu ý rằng khác với khẩu súng, một hệ thống AI có thể hành động với mức độ tự chủ nhất định, vận hành ở quy mô khổng lồ và hành xử theo cách người dùng không chủ ý, khiến khó quy trách nhiệm chỉ cho người ra lệnh. Nhà sản xuất nhiều loại sản phẩm cũng phải chịu trách nhiệm về khiếm khuyết, ngay cả khi người tiêu dùng là người sử dụng. Trong khi đó, những người ủng hộ trách nhiệm pháp lý mạnh hơn cho rằng nếu công ty và chủ sở hữu không chịu hậu quả tài chính, đầu tư cho an toàn có thể bị xem nhẹ trong cuộc đua giành thị phần.
Cuộc trao đổi cho thấy xã hội vẫn chưa ngã ngũ về cách phân chia trách nhiệm đối với tác hại của AI giữa nhà phát triển, bên triển khai, người dùng, nhà đầu tư và chính phủ. Các phương án khả dĩ trải từ trách nhiệm người dùng và phân cấp quyền tiếp cận đến trách nhiệm sản phẩm, yêu cầu bảo hiểm và quy tắc quốc tế. Khi AI ngày càng có năng lực, việc tìm ra sự cân bằng công bằng và khả thi sẽ là điều thiết yếu để bảo vệ công chúng đồng thời khuyến khích đổi mới.














