Tuổi thơ bị chiến tranh in dấu ở Chechnya
Vladlena Sandu sinh ra tại Feodosia, một thành phố ven biển Crimea, Ukraine. Khi cô mới 6 tuổi, gia đình chuyển về Grozny, Chechnya, quê ngoại của mẹ cô. Nơi đây từng mang đến cho cô tuổi thơ trải dài dưới bầu trời xanh và mặt biển trong vắt. Tuy nhiên, khi chiến tranh giữa Chechnya và Nga bùng phát mạnh mẽ vào thập niên 1990, cuộc sống của cô ngập tràn nỗi kinh hoàng, máu đổ và cái chết.
Memory: Bộ phim như một cuộc giải thoát ký ức
Trong tác phẩm đầu tay của mình, Memory, Sandu sử dụng hình thức phim tài liệu lai với nghệ thuật để tái hiện ký ức bi thương đó. Phim được tạo thành từ những vignettes và collage đầy màu sắc kỳ ảo, giúp biến những ám ảnh đau thương thành những hình ảnh sống động, mang tính biểu tượng cao.
Các cảnh quay được dựng thành những bảng hình tĩnh mang màu sắc sân khấu cùng nét trừu tượng siêu thực, khiến thực tế trở nên mờ ảo và được chi phối bởi trí tưởng tượng trong sáng của trẻ nhỏ. Người lớn hầu như không xuất hiện trực tiếp trong phim, chỉ để lại dấu ấn của những ảnh hưởng gây tổn thương.
Hình ảnh ẩn dụ đầy sức nặng
Một chiếc bánh kem màu đỏ khổng lồ in hình Lenin gợi nhớ đến việc Sandu tiếp nhận nền giáo dục mang màu sắc ý thức hệ khi còn đi học. Trong khi đó, hình ảnh bàn tay dính máu ôm những chú gà con run rẩy tượng trưng cho người ông, người từng đuổi theo cô với chiếc rìu khi say rượu.
Những hình ảnh vừa mang nét ngây thơ vừa chứa đựng chiều sâu huyền thoại được lồng ghép với phần thuyết minh tự sự của Sandu. Giọng nói của cô, kể lại các sự kiện theo thì hiện tại, mang lại tính cấp bách và sống động cho quá khứ.
Từ ký ức trẻ thơ đến phản ánh bi kịch nhiều thế hệ
Đoạn đầu phim mang sắc thái tươi sáng, gần giống các khung cảnh mơ màng buồn bã trong tác phẩm của Sergei Parajanov, nhưng khi lớn hơn, cảm xúc trong phim chuyển sang sự trầm tư triết lý đượm nét tâm linh, có thể liên tưởng đến phong cách của Andrei Tarkovsky.
Khả năng của một cô bé để đối diện với những đau đớn và mất mát bằng trí tưởng tượng thơ ngây đã dần biến thành sự chấp nhận mệt mỏi và không còn ngây thơ. Sandu không chỉ xem đây là bi kịch riêng mà còn là câu chuyện đau buồn của cả cộng đồng.
Cô tiết lộ rằng người ông của mình cũng từng chịu đựng chính sách bạo lực chính trị; cha của ông, tức cụ cố của Sandu, đã bị chế độ Stalin gửi vào trại lao động gulag.
Cái nhìn về những nạn nhân vô hình của chiến tranh
Khoảnh khắc cuối phim kết hợp ánh nhìn của Sandu khi còn nhỏ với ánh mắt của vô số trẻ em khác, tạo ra một sự so sánh táo bạo nhằm làm nổi bật các hậu quả vô hình của chiến tranh đối với thế hệ trẻ.
Phim Memory được trình chiếu tại ICA, London, từ ngày 6 tháng 8.








