Malaysia nhấn mạnh sự cần thiết áp dụng luật quốc tế một cách đồng bộ
Tại Hội nghị Luật và Vận hành Quân sự Quốc tế lần thứ 37 tổ chức ở Kuala Lumpur ngày 22/5, Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Khaled Nordin đã kêu gọi các cường quốc lớn duy trì việc áp dụng luật quốc tế một cách “nhất quán, không chọn lọc” nhằm bảo đảm sự ổn định toàn cầu. Ông nhấn mạnh vai trò của những cường quốc này trong việc giữ gìn hòa bình thế giới nhưng không được thay đổi luật lệ để phù hợp với lợi ích riêng.
Ông nói: “Malaysia xem các ông là người giữ gìn hòa bình và sự ổn định toàn cầu. Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn các ông thực hiện điều này trong khuôn khổ luật pháp quốc tế và trật tự dựa trên luật lệ – một cách nhất quán, không chọn lựa.”
Phản ánh quan ngại vùng Đông Nam Á trước sự cạnh tranh chiến lược
Nhận định của ông Khaled được giới phân tích đánh giá là nhằm vào nhiều cường quốc, trong đó có Mỹ và Trung Quốc, khi các quốc gia Đông Nam Á muốn tăng cường sức răn đe trước các hành vi cưỡng ép nhưng vẫn giữ vững độc lập chiến lược.
Tại hội nghị, đại diện của Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ (PACOM) khẳng định cam kết duy trì sự hiện diện tại khu vực nhằm ngăn chặn các hành động gây bất ổn. Đại úy Dustin Wallace, cố vấn pháp lý tại PACOM, cho biết Washington đang tích cực làm việc với các thành viên ASEAN để củng cố quan hệ đối tác hiện tại và xây dựng các quan hệ mới nhằm thúc đẩy hòa bình, an ninh và thịnh vượng ở khu vực.
Ông Wallace nói: “Chúng tôi muốn thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong khu vực và tìm kiếm sự hợp tác chặt chẽ hơn dựa trên các ưu tiên quốc gia của từng nước thành viên.”
Căng thẳng tại Biển Đông và cam kết của Mỹ
Căng thẳng tại Biển Đông tiếp tục là tâm điểm chính trong sự hiện diện của Mỹ tại khu vực. Đại úy Wallace cho biết Mỹ sẽ tiếp tục hoạt động ở những vùng biển tranh chấp, nơi Trung Quốc và Philippines đang đối đầu nhiều lần.
Ông nêu rõ: “Chúng tôi ghi nhận các hành động gây bất ổn và hung hăng từ Trung Quốc tại Biển Đông, chủ yếu nhắm vào đối tác Philippines nhưng không chỉ giới hạn ở đó. Nhiệm vụ của PACOM là ngăn chặn mọi hành vi gây hấn và phá hoại tại Biển Đông và toàn bộ khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.”
Wallace cũng khẳng định Mỹ cam kết bảo vệ luật pháp quốc tế, bao gồm tự do hàng hải và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (Unclos). Ông cảnh báo việc một số quốc gia vận hành theo kiểu “quyền lực dựa trên luật lệ” nhằm cô lập, đe dọa và cưỡng ép, trong khi Mỹ và các đồng minh thực hiện “quyền lực dưới luật pháp” để bảo vệ quyền lợi và luật pháp chung.
Quan điểm của ASEAN về luật quốc tế và cạnh tranh chiến lược
Ông Kao Kim Hourn, Tổng thư ký ASEAN, phát biểu nhấn mạnh rằng việc tập trung vào luật quốc tế và cạnh tranh chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cần được xử lý thông qua đối thoại, ngoại giao và hợp tác thực tế thay vì đối đầu.
Kao cho biết trung tâm của ASEAN không phải là lựa chọn phe phái mà nhằm duy trì một kiến trúc khu vực mở và bao trùm.
Ông nói: “Vai trò trung tâm của ASEAN không phải để độc quyền hay thống trị mà là để làm trung gian công bằng, là nền tảng đáng tin cậy thúc đẩy hợp tác giữa các bên liên quan.”
Luật dựa trên sức mạnh chiến lược đe dọa trật tự khu vực
Các chuyên gia nhận định thông điệp từ Malaysia phản ánh sự lo ngại ngày càng tăng trước nguy cơ luật quốc tế và ngoại giao đơn thuần không đủ để duy trì ổn định khu vực khi mà các cuộc đua tranh chiến lược trở nên khốc liệt hơn.
Chuyên gia an ninh và ngoại giao Collins Chong Yew Keat từ Đại học Malaya nhận định: “Khi mỗi cường quốc tự cho mình ngoại lệ, trật tự dựa trên luật pháp có nguy cơ bị thay thế bằng trật tự dựa trên sức mạnh.” Ông cho biết phát biểu của Bộ trưởng Khaled mang tính đa chiều, cảnh báo các nước phương Tây phải nhất quán trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế đồng thời yêu cầu các nước tại Biển Đông không được vượt qua Công ước Unclos.
Chuyên gia này lưu ý: “Luật pháp quốc tế không có lực răn đe đáng tin cậy đa phần chỉ mang tính tuyên ngôn, trong khi lực răn đe không dựa trên luật pháp quốc tế có thể dẫn đến chính trị sức mạnh và cưỡng bức.”
Malaysia duy trì lập trường trung lập trong cạnh tranh Mỹ-Trung
Nhà ngoại giao kỳ cựu Ilango Karuppannan, từng là đại sứ Malaysia và hiện là giảng viên tại Đại học Taylor, cho rằng phát biểu của Bộ trưởng Khaled không phải là sự thay đổi đột ngột trong chính sách đối ngoại mà là khẳng định lập trường lâu dài của nước này.
Ông nhấn mạnh việc Malaysia không muốn chọn phe giữa Washington và Bắc Kinh, cũng như không muốn ASEAN bị chia rẽ theo các đường ranh giữa các cường quốc. Thay vào đó, Malaysia muốn luật quốc tế được áp dụng nghiêm chỉnh và nhất quán.
Karuppannan cho biết ASEAN có ảnh hưởng lớn từ ngoại giao tập thể, việc tạo chương trình nghị sự và bảo vệ nguyên tắc đã được đồng thuận dù không có nhiều khả năng ép các cường quốc tuân thủ luật pháp quốc tế. Malaysia hiện cũng thể hiện sự tự tin hơn trong việc bày tỏ quan điểm chính sách đối ngoại.
Phản ánh quan điểm của khu vực về áp lực chọn bên
Amir Fareed Rahim, Giám đốc Chiến lược của KRA Group, cho biết phát biểu của Khaled phản ánh những quan ngại chung trong khu vực Đông Nam Á về hành xử của Trung Quốc tại Biển Đông và nhận thức phương Tây áp dụng tiêu chuẩn khác biệt tùy theo lợi ích chiến lược riêng.
Ông nói Malaysia đã thể hiện rõ sự tự tin trong việc duy trì chính sách đối ngoại độc lập và giữ gìn quan hệ với cả Mỹ và Trung Quốc. Lời kêu gọi của Malaysia được phát ra trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ-Trung ngày càng gia tăng, khiến các quốc gia Đông Nam Á chịu áp lực phải chọn phe.
Dù ASEAN không có phương tiện để buộc các cường quốc chịu trách nhiệm, nhưng khối vẫn giữ vị trí diễn đàn ngoại giao quan trọng. Theo ông Amir, điều này giúp Malaysia trở thành tiếng nói dẫn đầu trong việc tìm kiếm sự cân bằng tại ASEAN, ủng hộ hợp tác bên ngoài và phản đối lôi kéo cũng như chính trị khối cục.








