Ngày bỏ phiếu trong bầu không khí bất mãn
Theo Reuters, sự giận dữ trước tham nhũng, tội phạm và các dịch vụ công xuống cấp đang đe dọa ANC – đảng đã lãnh đạo cuộc đấu tranh chấm dứt chế độ phân biệt chủng tộc. Năm 2021, lần đầu tiên tỷ lệ ủng hộ đảng này trong bầu cử địa phương rơi xuống dưới 50%, và các cuộc thăm dò cho thấy lần này con số có thể tụt xuống dưới 40%.
Cuộc bầu cử năm nay cũng đông đúc chưa từng thấy. Theo báo Mail & Guardian, Ủy ban Bầu cử Nam Phi xác nhận 620 đảng đăng ký tranh cử, tăng mạnh so với 508 đảng ở kỳ trước.
Các điểm bỏ phiếu mở cửa từ 7 giờ sáng đến 9 giờ tối giờ địa phương, và kết quả dự kiến được công bố vào Chủ nhật.
Khi không có đảng nào đủ lớn để thế chỗ ANC, nhiều thành phố đang hướng tới các chính quyền liên minh thiếu ổn định – mô hình từng bị quy trách nhiệm một phần cho việc không cung cấp nổi các dịch vụ cơ bản như nước và điện.
Tổng thống Ramaphosa thừa nhận những thất bại
Kết quả cuộc bầu cử sẽ mở màn cho kỳ bầu cử toàn quốc năm 2029 và có thể tác động tới cuộc đua kế nhiệm trong nội bộ ANC, khi nhiệm kỳ lãnh đạo đảng của Tổng thống Cyril Ramaphosa kết thúc vào năm 2027.
Những thất bại ở cấp chính quyền địa phương đã góp phần làm suy giảm lòng tin và sự tin tưởng của công chúng vào nền quản trị dân chủ.
Ông Ramaphosa đã thừa nhận những yếu kém trong nội bộ đảng, nhưng vẫn bày tỏ lạc quan rằng ANC sẽ giành lại sự ủng hộ, và coi cuộc bầu cử này là cơ hội để xoay chuyển tình thế.
Johannesburg – phần thưởng lớn nhất
Quyền kiểm soát Johannesburg, trung tâm thương mại của Nam Phi, là phần thưởng lớn nhất và vẫn còn bỏ ngỏ sau chiến dịch tranh cử thị trưởng sôi nổi của bà Helen Zille, ứng viên DA, người được dự báo giành nhiều phiếu nhất nhưng không đạt đa số. Một cuộc thăm dò được Daily Maverick dẫn lại hồi tháng 10 cho thấy bà Zille dẫn trước với 36%, so với 27% của ứng viên ANC và 13% của lãnh đạo ActionSA Herman Mashaba.
Bà Zille đã tuyên bố sẽ không liên minh với ANC, đảng Những người đấu tranh vì Tự do Kinh tế (EFF) hay đảng uMkhonto weSizwe (MK), theo tờ The Citizen. Trong khi đó, đảng MK của cựu Tổng thống Jacob Zuma lần đầu tham gia bầu cử địa phương, và ứng viên thị trưởng Bongani Baloyi khẳng định đảng có thể thắng tuyệt đối dù thăm dò không ủng hộ.
Các vùng đô thị khác đáng chú ý gồm Tshwane, nơi có thủ đô hành chính Pretoria, và eThekwini, bao gồm thành phố cảng Durban, nơi đảng MK rất mạnh. DA được dự báo dễ dàng giữ quyền kiểm soát Cape Town.
Những vết nứt trong lòng người ủng hộ
Quản trị địa phương từ lâu là điểm yếu của ANC – đảng đã buộc phải lập liên minh với DA và các đảng nhỏ hơn sau khi mất thế đa số toàn quốc năm 2024, khi tỷ lệ ủng hộ giảm từ 57% xuống khoảng 40%.
Dù đảng vẫn nhận được lòng trung thành của một bộ phận cử tri nhờ vai trò chấm dứt chế độ apartheid, ngày càng nhiều người Nam Phi chán ngán với tình trạng mất điện và thiếu nước – ngay cả ở Johannesburg. Thất nghiệp cao và an ninh công cộng yếu kém cũng là những mối lo lớn. Câu hỏi của cử tri giờ đây không còn là di sản giải phóng, mà là chính quyền nào có thể giữ cho vòi nước chảy và bóng đèn sáng.
