PMI rơi xuống dưới ngưỡng tăng trưởng
Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (PMI) của S&P Global cho khu vực tư nhân Nam Phi giảm xuống 49,0 điểm trong tháng 9, từ 50,5 điểm tháng trước. Ngưỡng 50 điểm được xem là ranh giới giữa mở rộng và thu hẹp hoạt động, vì vậy kết quả mới cho thấy nền kinh tế doanh nghiệp đã quay trở lại trạng thái co hẹp sau một tháng cải thiện ngắn ngủi. Mức giảm này cũng là mạnh nhất kể từ tháng 12, phản ánh sự suy yếu đồng thời ở sản lượng, đơn hàng mới và lượng hàng mua vào.
Điều đáng chú ý là kết quả này xuất hiện trong bối cảnh các chỉ báo khác của Nam Phi phát đi tín hiệu pha trộn. Một khảo sát sản xuất riêng trong tháng 9 cho thấy tâm lý nhà máy đã cải thiện sau ba tháng suy giảm, nhưng PMI khu vực tư nhân rộng hơn lại cho thấy sức cầu trên toàn nền kinh tế vẫn mong manh. Sự khác biệt này nhấn mạnh rằng một vài ngành có thể phục hồi trước, trong khi các doanh nghiệp dịch vụ, bán lẻ, logistics và các lĩnh vực phụ thuộc tiêu dùng vẫn chịu sức ép.
Đơn hàng mới giảm, doanh nghiệp thận trọng hơn
Theo khảo sát, đơn hàng mới giảm với tốc độ mạnh nhất trong khoảng hai năm rưỡi. Khách hàng trì hoãn mua sắm và đầu tư vì lo ngại về giá nhiên liệu cũng như triển vọng kinh tế trong nước và quốc tế.
Khi nhu cầu yếu đi, doanh nghiệp có xu hướng giảm tồn kho, thận trọng hơn với tuyển dụng và hoãn những khoản chi chưa thật sự cấp thiết. Việc làm vì vậy gần như đi ngang, chỉ giảm nhẹ trong tháng.
David Owen, Principal Economist tại S&P Global Market Intelligence, cho rằng đợt suy giảm đi kèm với sự co lại của hoạt động kinh doanh, đơn hàng mới và lượng hàng mua vào. Nhận định này cho thấy điểm yếu hiện nay không chỉ nằm ở tâm lý mà đã lan sang các quyết định vận hành hằng ngày của doanh nghiệp. “Đợt suy giảm đi kèm với sự co lại của hoạt động kinh doanh, đơn hàng mới và lượng hàng mua vào.” David Owen
Nút thắt logistics và nhiên liệu đẩy chi phí lên
Áp lực chi phí là một phần quan trọng của câu chuyện. Giá nhiên liệu cao làm chi phí vận tải và sản xuất tăng, trong khi giá mua đầu vào ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong ba tháng. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển một phần chi phí đó sang khách hàng, khiến giá bán tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 6. Đây là vòng luẩn quẩn đáng lo: giá đầu vào cao làm doanh nghiệp tăng giá, còn giá bán cao lại có thể khiến người tiêu dùng và khách hàng doanh nghiệp tiếp tục trì hoãn chi tiêu.
Chuỗi cung ứng cũng trở thành lực cản rõ rệt hơn. Thời gian giao hàng của nhà cung cấp kéo dài nhiều nhất kể từ tháng 2/2024, với các nguyên nhân được nhắc đến gồm tắc nghẽn tại Cảng Durban, gián đoạn vận tải biển và thiếu vật tư. Những vấn đề này đặc biệt quan trọng đối với Nam Phi bởi cảng biển, đường sắt hàng hóa và mạng lưới logistics là huyết mạch của nền kinh tế xuất khẩu. IMF nhiều lần nhấn mạnh rằng cải cách điện, đường sắt và cảng là điều kiện thiết yếu để nâng tốc độ tăng trưởng trung hạn.
Tia sáng từ xuất khẩu và kỳ vọng kinh doanh
Bức tranh không hoàn toàn u ám. Đơn hàng xuất khẩu tăng tháng thứ tư liên tiếp, cho thấy một số doanh nghiệp vẫn tìm được nhu cầu bên ngoài khi thị trường nội địa chậm lại. Đây là điểm tựa quan trọng đối với một nền kinh tế có thế mạnh về khoáng sản, nông sản, chế tạo và dịch vụ liên quan đến thương mại. Nếu hoạt động logistics được cải thiện, khu vực xuất khẩu có thể giúp bù đắp phần nào sự yếu đi của tiêu dùng trong nước.
Kỳ vọng kinh doanh cũng tăng tháng thứ ba liên tiếp và lên mức cao nhất kể từ tháng 5. Các công ty hy vọng những trục trặc trong chuỗi cung ứng sẽ giảm bớt và giá nhiên liệu hạ nhiệt trong năm tới. Tuy nhiên, sự lạc quan này vẫn cần được kiểm chứng bằng đơn hàng thực tế. IMF dự báo tăng trưởng của Nam Phi trong năm 2026 chỉ quanh mức thấp, đồng thời cảnh báo rằng thất nghiệp cao, nợ công và các điểm nghẽn cơ sở hạ tầng tiếp tục hạn chế khả năng bứt phá. Vì thế, tháng 9 có thể được xem như một lời nhắc rằng niềm tin chỉ bền vững khi chi phí giảm, logistics thông suốt và nhu cầu quay trở lại.














