Quan điểm của Robert F. Kennedy Jr. về thuốc chống trầm cảm
Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế Mỹ, công khai bày tỏ quan điểm nghi ngờ về việc sử dụng thuốc tâm thần, trong đó có thuốc chống trầm cảm, nhất là nhóm thuốc SSRIs. Ông cho rằng thuốc này có thể liên quan đến các hành vi bạo lực như những vụ nổ súng ở trường học, dù không có bằng chứng đáng tin cậy chứng minh nhận định này. Mùa xuân năm nay, Kennedy thông báo kế hoạch hạn chế kê đơn thuốc chống trầm cảm và khuyến khích việc giúp bệnh nhân ngừng sử dụng các loại thuốc này khi có thể.
Tỷ lệ sử dụng thuốc và phản ứng của người bệnh
Theo khảo sát gần đây, khoảng 17% người trưởng thành tại Mỹ đang dùng thuốc chống trầm cảm. Nhiều bệnh nhân, trong đó có những người từng điều trị thành công, phản đối chính sách hạn chế kê đơn của Kennedy. Một bệnh nhân đã nhiều lần cố gắng ngừng dùng Zoloft nhưng bị tái phát trầm cảm, bức xúc trước quan điểm của Bộ trưởng y tế về việc khuyến khích người dùng bỏ thuốc.
Kê đơn thuốc chống trầm cảm: Sự thật và quan ngại
Ý kiến cho rằng thuốc chống trầm cảm bị kê đơn quá mức có phần đúng. Một số bệnh nhân được kê đơn khi không cần thiết hoặc sử dụng thuốc lâu hơn dự kiến. Năm nay, một nhóm độc lập các chuyên gia tâm thần đề xuất cần có sự chú ý kỹ hơn trong việc đánh giá và thử giảm liều thuốc để đảm bảo phù hợp. Kê đơn không hợp lý gây hiểu nhầm rằng thuốc chống trầm cảm kém hiệu quả hơn thực tế.
Tuy nhiên, khái niệm "ngừng kê đơn" của Kennedy chưa rõ ràng, không xác định nhóm bệnh nhân nào nên dừng thuốc. Ngay cả khi ông phát động chiến dịch này, ông vẫn khẳng định không khuyên người đang dùng thuốc dừng đột ngột mà nên tham khảo ý kiến bác sĩ để quyết định đúng đắn.
Hiệu quả của thuốc chống trầm cảm và những trường hợp phù hợp
Thuốc chống trầm cảm là phương pháp điều trị hiệu quả cho người bị trầm cảm mức độ trung bình đến nặng. Những người có triệu chứng như buồn bã kéo dài, mất hứng thú, giảm năng lượng, khó tập trung hoặc cảm giác cuộc sống vô nghĩa thường được hưởng lợi từ việc dùng thuốc. Ngược lại, cảm giác đau khổ do những sự kiện như mất việc hay mất người thân là phản ứng cảm xúc bình thường, không phải lúc nào cũng cần thuốc.
Sử dụng SSRIs cho các tình huống căng thẳng thường ngày tương tự như kê đơn thuốc kháng sinh cho cảm lạnh thông thường, không hiệu quả và chỉ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Tuy nhiên, có không ít bác sĩ kê đơn thuốc cho những trường hợp này vì lo ngại bệnh nhân sắp sa sút nghiêm trọng hơn.
Bằng chứng và thống kê liên quan
Nghiên cứu năm 2014 trên hơn 1 triệu bệnh nhân cho thấy khoảng 40% đơn thuốc chống trầm cảm không gắn với chẩn đoán tâm thần chính thức. Nhưng điều này không có nghĩa là các đơn thuốc đó không cần thiết vì SSRIs còn được kê cho các mục đích khác như điều trị đau, hỗ trợ cai thuốc lá hoặc mất ngủ.
Mức sử dụng thuốc hiện tại tương xứng với tỷ lệ bệnh tâm thần trong dân số, với 7% số người báo cáo trầm cảm nặng và 4% bị rối loạn stress sau sang chấn.
Tác dụng phụ và rủi ro khi đình chỉ thuốc
Một số người dùng thuốc chống trầm cảm gặp tác dụng phụ như giảm ham muốn tình dục, tăng cân hay mệt mỏi, nhưng thường là tạm thời và có thể kiểm soát được. Việc khuyến khích ngừng dùng SSRIs rộng rãi có thể gây hại nếu không được thực hiện cẩn trọng, khi mà đa phần người cần thuốc lại không được điều trị đúng mức.
Khủng hoảng chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Mỹ
Khảo sát quốc gia 2023 cho biết khoảng 1/3 người trưởng thành bị trầm cảm nặng không nhận được bất kỳ điều trị nào. Nguyên nhân do thiếu kiến thức, tự cho mình có thể kiểm soát, hoặc không đủ khả năng chi trả. Ngoài ra, nghi ngờ và kỳ thị liên quan đến chẩn đoán trầm cảm cũng khiến bệnh nhân tránh điều trị. Cách nhìn tiêu cực của Kennedy về thuốc có thể khiến nhiều người cần thuốc chống trầm cảm thực sự từ chối sử dụng.
Phát ngôn viên Bộ Y tế Mỹ cho biết dưới sự lãnh đạo của Kennedy, bộ cam kết cung cấp thông tin minh bạch về lợi ích, rủi ro, tác dụng phụ và khả năng xuất hiện triệu chứng cai thuốc để giúp bệnh nhân và bác sĩ quyết định điều trị dựa trên bằng chứng.
Trầm cảm và nguy cơ tự tử
Trầm cảm là bệnh nghiêm trọng với khoảng 50% bệnh nhân trải qua giai đoạn cấp tính sẽ có thể bị mãn tính. Nguy cơ tự tử suốt đời ở người trầm cảm từ 2 đến 9%, phụ thuộc mức độ nghiêm trọng. Vì vậy, việc dùng thuốc chống trầm cảm lâu dài tương tự như việc điều trị huyết áp cao, nhằm ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng.
Phản bác của chuyên gia về quan điểm của Kennedy
Khác với heroin, thuốc chống trầm cảm không gây cảm giác hưng phấn hay đòi hỏi tăng liều theo thời gian. Các triệu chứng cai thuốc thường nhẹ và biến mất trong vài tuần. Kennedy từng so sánh tình trạng phụ thuộc thuốc chống trầm cảm giống như nghiện heroin, nhưng giới chuyên gia cho rằng đây là sự so sánh không chính xác.
Quan điểm nghi ngờ dược phẩm và đề cao lối sống lành mạnh của Kennedy không phù hợp với thực tế, khi nhiều người có sức khỏe tốt vẫn mắc trầm cảm nặng. Thuốc chống trầm cảm là một phần quan trọng trong điều trị khi các phương pháp không dùng thuốc như thể dục, dinh dưỡng và liệu pháp tâm lý không đủ hiệu quả.












