Từ Bahrain đến Qeshm: leo thang trong cùng một ngày
Theo Reuters, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã nhắm vào radar Mỹ tại căn cứ Sheikh Isa ở Bahrain. Nhà chức trách Bahrain xác nhận hệ thống phòng không đã ngăn chặn các cuộc tấn công trên không và không công bố thiệt hại. Vì vậy, tuyên bố về mục tiêu của Iran không đồng nghĩa với việc hệ thống radar thực sự bị phá hủy. Bahrain là nơi đặt trụ sở Hạm đội 5 Hải quân Mỹ, một mắt xích an ninh quan trọng của Vùng Vịnh.
Sau đó, một quan chức Mỹ giấu tên nói với Reuters rằng chiến đấu cơ Mỹ tấn công một vị trí phóng tên lửa của IRGC trên đảo Qeshm để đáp trả các hành động mà Washington cho là đe dọa nhân sự và tài sản của mình. Truyền thông Iran dẫn lời một quan chức cho rằng vụ đánh không gây hư hại cơ sở hạ tầng. Mức độ tổn thất thực tế chưa được các nguồn độc lập xác nhận. AP cũng ghi nhận chuỗi đòn đánh qua lại sau thời gian tương đối lắng dịu, làm gia tăng lo ngại về một vòng trả đũa mới.
Oman và Qatar cố giữ lối ra ngoại giao
Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đến Oman thảo luận với lãnh đạo nước chủ nhà về an toàn hành lang hàng hải, thương mại và cách ngăn xung đột mở rộng. Qatar cho biết các cuộc tiếp xúc với phía Iran hướng tới việc thu hẹp khoảng cách giữa những đề xuất đang được bàn thảo. Hai nước đóng vai trò trung gian vì duy trì được kênh trao đổi trong khi quan hệ trực tiếp giữa Washington và Tehran vẫn căng thẳng.
Tuy nhiên, đối thoại không tự động dẫn tới giảm căng thẳng. Washington duy trì sức ép phong tỏa đường biển, trong khi Tehran phản đối những biện pháp mà họ coi là cưỡng ép. Những khác biệt về việc bên nào phải nhượng bộ trước, cách giám sát hoạt động hạt nhân và bảo đảm đi lại tại Hormuz khiến tiến trình dễ bị chặn lại. Một sự cố nhỏ trên biển hoặc tại căn cứ quân sự có thể làm những người ủng hộ biện pháp cứng rắn ở cả hai bên có thêm lý do bác bỏ thỏa hiệp.
Hormuz, tàu dầu và sức ép vượt khỏi chiến trường
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, từng là tuyến vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu trước chiến tranh, theo Reuters. Những hạn chế đi lại và các vụ tấn công tàu biển đã biến nơi đây thành thước đo rủi ro năng lượng quốc tế.
Cơ quan United Kingdom Maritime Trade Operations thông báo thủy thủ đoàn một tàu dầu đi qua khu vực phía bắc Khasab chưa xác định được tung tích sau một vụ tấn công.
IRGC và hải quân Iran còn tuyên bố một tàu chở khí thiên nhiên hóa lỏng cùng hai tàu dầu bốc cháy, nhưng Reuters chưa thể xác minh độc lập những thông tin đó. Không nên coi số tàu hoặc nguyên nhân cháy là kết luận cuối cùng khi điều tra còn thiếu. Giá dầu Brent được Reuters ghi nhận ở mức khoảng 92,76 USD/thùng trong ngày, nhắc rằng ngay cả các vụ va chạm hạn chế cũng có thể tác động đến phí bảo hiểm, lịch trình vận tải và chi phí mà người tiêu dùng ở xa chiến sự phải gánh chịu.
Bahrain và bài toán an ninh của các nước láng giềng
Bahrain trở thành điểm nóng vì sự hiện diện quân sự Mỹ và những căng thẳng chính trị nội bộ. Trước vụ việc, tòa án nước này tuyên án tù chung thân đối với 64 người, phần lớn là giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite, trong một vụ án liên quan cáo buộc hợp tác với Iran; Tehran bác bỏ cáo buộc can thiệp. Chính quyền Bahrain xem các đợt đánh bằng thiết bị bay không người lái là xâm phạm chủ quyền, còn phía Iran trình bày hành động của mình dưới góc độ đáp trả Mỹ.
Sự đối lập ấy cho thấy các nước Vùng Vịnh không chỉ là địa bàn trung chuyển của cuộc đối đầu Mỹ–Iran. Họ phải bảo vệ người dân, cơ sở hạ tầng và tuyến thương mại của chính mình. AP đưa tin một số chính phủ khu vực đã lên án vụ tập kích Bahrain. Trong bối cảnh đó, bất cứ giải pháp bền vững nào cũng cần tính đến an ninh của các quốc gia có lãnh thổ bị sử dụng hoặc bị nhắm tới, thay vì chỉ giải quyết yêu sách của hai bên giao chiến.
Điều gì có thể ngăn vòng trả đũa tiếp theo?
Một thỏa thuận khả thi nhiều khả năng cần những bước nhỏ có thể kiểm chứng: giảm các đòn tấn công, thiết lập đường dây liên lạc quân sự, bảo vệ tàu dân sự và xác định thứ tự nới lỏng hạn chế thương mại. Việc kiểm tra thông tin về tàu cháy, mục tiêu bị đánh trúng hay những cảnh báo an ninh cũng quan trọng không kém, bởi tin chưa được xác minh dễ bị biến thành cái cớ cho leo thang.
Mỹ tuyên bố sẽ giữ các lựa chọn quân sự, còn Iran nói ngoại giao phải đi cùng tôn trọng chủ quyền. Giữa hai lập trường ấy, Oman và Qatar đang cố duy trì một kênh nói chuyện. Kết quả chưa thể dự đoán, nhưng điều rõ ràng là người dân và các thủy thủ không thể chỉ trông chờ vào lời hứa hòa bình trong khi giao tranh tiếp tục. Giá trị của ngoại giao sẽ được đo bằng khả năng giảm rủi ro thực tế, chứ không phải số cuộc họp được tổ chức.
















