Một bức ảnh, nhiều thông điệp
Việc ba nguyên thủ đứng chung trước ống kính, trong khuôn khổ hội nghị APEC, mang giá trị vượt xa nghi thức. Với Putin, sự công nhận công khai từ hai trung tâm quyền lực kinh tế lớn nhất thế giới giúp chống lại câu chuyện cho rằng Nga đã bị đẩy ra ngoài ngoại giao cấp cao. Ông từng vắng mặt trực tiếp tại hội nghị APEC trong nhiều năm, một phần do những hệ quả chính trị và pháp lý của chiến tranh Ukraine.
Reuters xác nhận trước cuộc gặp ba bên, ông Trump và ông Putin đã thảo luận vấn đề Ukraine. Điện Kremlin xem chiến tranh là trọng tâm trao đổi, trong khi các nguồn tường thuật khác ghi nhận chương trình nghị sự còn bao gồm an ninh quốc tế và kiểm soát vũ khí hạt nhân. Điều đó cho thấy tầm vóc của sự kiện, nhưng cũng cho thấy khoảng cách giữa nghị trình rộng lớn và kết quả cụ thể còn chưa rõ.
Giá trị biểu tượng không đồng nhất với cán cân vật chất. Quy mô kinh tế Nga nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Trung Quốc; ngược lại, kho vũ khí hạt nhân, tài nguyên và vị trí thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vẫn đem lại ảnh hưởng đáng kể cho Moscow. Putin tận dụng nghịch lý ấy để khẳng định Nga phải được đối xử như một nước lớn.
Ukraine và giới hạn của ngoại giao cường quốc
Câu hỏi cấp thiết nhất sau nghi thức ở Thâm Quyến là chiến tranh Ukraine sẽ thay đổi ra sao. Bài tham khảo của The New York Times cho biết tuyên bố chung ba bên không đề cập trực tiếp đến xung đột, dù ông Trump và ông Putin có cuộc trao đổi riêng.
Việc thiếu một lộ trình ngừng bắn công khai khiến ý nghĩa hòa bình của hội nghị khó được đánh giá bằng những chỉ dấu thực tế.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và các chính phủ châu Âu nhiều lần nhấn mạnh không thể quyết định an ninh của Ukraine mà không có Ukraine. Quan điểm ấy xuất phát từ một nguyên tắc: những quyết định về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và tái thiết phải dựa trên sự tham gia của bên trực tiếp gánh chịu hậu quả. Một thỏa thuận giữa các cường quốc, nếu thiếu sự đồng thuận này, rất dễ trở nên mong manh.
Trong khi Moscow quảng bá việc phá thế cô lập, giao tranh và tấn công vào cơ sở hạ tầng tiếp tục phủ bóng lên mọi tuyên bố ngoại giao. Sự hiện diện của Putin trên một sân khấu uy tín có thể cải thiện vị thế đàm phán về hình ảnh, nhưng không tự giải quyết những bất đồng về chủ quyền, trách nhiệm và điều kiện chấm dứt chiến tranh.
Trung Quốc, Mỹ và phép thử của trật tự quốc tế
Với Bắc Kinh, chủ trì cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ và Nga là dịp phô diễn khả năng quy tụ đối thủ trong một không gian đối thoại. Trung Quốc đồng thời phải cân bằng quan hệ kinh tế với phương Tây, đối tác chiến lược với Moscow và tuyên bố ủng hộ ổn định khu vực. Vai trò chủ nhà vì thế vừa đem lại ảnh hưởng vừa đặt ra kỳ vọng về kết quả.
Với Washington, tiếp xúc trực tiếp có thể mở cánh cửa thảo luận về hạt nhân và giảm nguy cơ tính toán sai giữa ba quốc gia có ảnh hưởng quân sự lớn. Tuy nhiên, đối thoại không tương đương với đồng thuận. Những bất đồng về Ukraine, các biện pháp trừng phạt, công nghệ và cạnh tranh chiến lược không biến mất nhờ một cuộc gặp cấp cao.
Các nước nhỏ theo dõi diễn biến với cả hy vọng lẫn lo ngại. Họ mong giảm nguy cơ xung đột giữa các cường quốc, song cũng cảnh giác trước cách nhìn thế giới như bàn cờ mà ở đó chỉ một số ít lãnh đạo quyết định quy tắc chung. Thước đo của hội nghị không chỉ là ai đứng ở vị trí trung tâm bức ảnh, mà còn là liệu những nguyên tắc quốc tế có được bảo vệ sau đó.
Chiến thắng hình ảnh chưa phải chiến thắng chiến lược
Theo góc nhìn của nhiều nhà quan sát, Putin đã đạt một mục tiêu ngắn hạn: chứng minh các nỗ lực hạn chế tiếp xúc ngoại giao không ngăn ông xuất hiện cạnh Trump và Tập Cận Bình. Nhưng việc đối thoại được nối lại không có nghĩa các lệnh trừng phạt đã mất hiệu lực, và càng không phải bằng chứng cộng đồng quốc tế đã chấp nhận cuộc chiến.
Đối với nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân ở Ukraine, câu hỏi thiết thực hơn là có giảm thương vong, bảo vệ hạ tầng năng lượng, khơi thông viện trợ và tạo điều kiện đàm phán đáng tin cậy hay không. Những chỉ số ấy có thể chậm xuất hiện hơn các tuyên bố trong hội nghị, nhưng mới phản ánh giá trị thực của ngoại giao.
Thâm Quyến vì thế có thể được nhớ như một bước ngoặt trong cách Nga tái xuất trên sân khấu quốc tế, hoặc chỉ là khoảnh khắc nghi lễ của cuộc cạnh tranh quyền lực dài lâu. Câu trả lời tùy thuộc vào những hành động sau khi các nhà lãnh đạo rời phòng họp và các máy ảnh ngừng chụp.
















