Khoảng trống ngôn từ mang sức nặng chính trị
Điểm đáng chú ý của bản dự thảo ngày thứ Năm nằm ở sự tương phản với bản đầu tuần: hai lần nhắc đến nhiên liệu hóa thạch đã biến mất. Đây vẫn chỉ là văn bản thương lượng, chưa phải kết luận được các nước thông qua, nên nội dung còn có thể thay đổi. Tuy nhiên, mỗi cách diễn đạt tại hội nghị khí hậu đều có ảnh hưởng lâu dài tới chính sách quốc gia, quyết định đầu tư và khả năng giám sát các cam kết.
Năm 2023, COP28 tại Dubai đã ghi nhận đồng thuận của gần 200 nước về việc chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch trong hệ thống năng lượng. Dù không ấn định thời hạn bắt buộc để chấm dứt dầu mỏ, khí đốt hay than đá, đó vẫn là một cột mốc ngoại giao. Bởi vậy, việc lược bỏ cách diễn đạt này làm dấy lên lo ngại về sự thiếu liên tục giữa tuyên bố và hành động.
Lập luận về một thỏa thuận có thể thực thi
Chủ tịch COP31 Murat Kurum không đồng tình với nhận định hội nghị đang thụt lùi. Theo ông, những cam kết cũ cần được triển khai bằng bước đi cụ thể hơn là nhắc lại.
Đại diện Australia Chris Bowen, người phụ trách đàm phán trong cơ chế đồng chủ trì, nhấn mạnh mục tiêu tìm kiếm kết quả tham vọng nhất mà các quốc gia có thể nhất trí. Đó là sức ép thường trực của ngoại giao đa phương, nơi nền kinh tế và khả năng tài chính giữa các bên khác nhau rất xa.
Ở chiều ngược lại, Mohamed Adow thuộc Power Shift Africa cảnh báo văn bản hiện tại có thể khiến hội nghị khó để lại thành quả đáng kể. Đằng sau nhận định ấy là vấn đề công bằng: nhiều nước chịu thiệt hại nặng nề từ biến đổi khí hậu lại không phải những bên tạo ra lượng lớn phát thải lịch sử. Việc loại bỏ nội dung gây tranh cãi có thể giúp đạt đồng thuận, nhưng cũng khiến người dân khó đánh giá thỏa thuận có thực sự giải quyết nguyên nhân của khủng hoảng.
Điện khí hóa và câu hỏi ai trả tiền
Dự thảo khuyến khích hợp tác nhằm nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng của thế giới từ khoảng 23% lên 35% vào năm 2035. Thay thế động cơ đốt nhiên liệu bằng phương tiện, thiết bị và quy trình dùng điện có thể giảm phát thải, nhất là khi hệ thống điện ngày càng sạch. Tuy nhiên, mục tiêu hiện được diễn đạt ít ràng buộc hơn. Một số nước đang phát triển lập luận rằng tham vọng điện khí hóa không thể tách rời vốn đầu tư cho lưới điện, hạ tầng và công nghệ.
Con số 120 tỷ USD dành cho thích ứng cũng bị rút khỏi văn bản mới. Với những cộng đồng thường xuyên hứng chịu lũ lụt, hạn hán hoặc nắng nóng cực đoan, thích ứng có nghĩa là nhà ở an toàn hơn, cảnh báo sớm, hệ thống thoát nước và sinh kế chống chịu tốt hơn. Tranh luận về tài chính khí hậu vì thế là cuộc tranh luận về lòng tin. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, nợ công và xung đột địa chính trị gia tăng, thống nhất về mục tiêu thường dễ hơn thống nhất về trách nhiệm thanh toán.
Công nghệ loại bỏ carbon trước giờ quyết định
Bản dự thảo tiếp tục khuyến khích mở rộng công nghệ loại bỏ carbon dioxide khỏi khí quyển. Giới khoa học nhận định một lượng loại bỏ carbon có thể cần thiết để bù đắp phát thải khó tránh và đưa nhiệt độ giảm trở lại sau giai đoạn vượt ngưỡng. Dẫu vậy, hiệu quả, chi phí và khả năng lưu trữ lâu dài của các giải pháp này rất khác nhau. Công nghệ chưa thể thay thế việc cắt phát thải trực tiếp ở quy mô lớn.
Đại diện Greenpeace Jasper Inventor lo ngại nội dung về loại bỏ carbon có thể trở thành lý do để các công ty nhiên liệu hóa thạch kéo dài khai thác. Một quan điểm khác coi công nghệ này là công cụ bổ trợ, không đối lập với giảm phát thải. Văn bản cũng thừa nhận nguy cơ nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C theo Thỏa thuận Paris. Khi thời hạn thứ Sáu đến gần, phép thử quan trọng nhất là liệu thỏa hiệp ngoại giao có đi kèm những bước thực thi minh bạch, có thể đo lường sau hội nghị hay không.

















