Tối hậu thư 72 giờ và hai câu chuyện đối lập
Tại Mogadishu, Bộ trưởng Thông tin Abdifatah Kasim Mohamud tuyên bố yêu cầu đại sứ UAE rời lãnh thổ trong vòng ba ngày, đồng thời kêu gọi người dân đoàn kết bảo vệ đất nước. Chính phủ cũng triệu hồi đại sứ Somalia từ Abu Dhabi. Những cuộc biểu tình với quốc kỳ xanh trắng trên đường phố thủ đô cho thấy tranh chấp ngoại giao đã trở thành vấn đề nhạy cảm đối với công chúng.
Song lời cáo buộc “xâm lược” cần được phân biệt với một kết luận đã được chứng minh. Chính phủ Somalia chưa giải thích công khai hành động cụ thể nào dẫn đến cách mô tả ấy. Bộ Ngoại giao UAE lên án thái độ mà họ gọi là thù địch và leo thang, đồng thời nói rằng việc gán cho Abu Dhabi trách nhiệm trong các mâu thuẫn quyền lực bên trong Somalia có thể làm tổn hại lợi ích của cả hai bên. Reuters và AP ghi nhận các tuyên bố đối nghịch, chứ không xác nhận sự tồn tại của một chiến dịch xâm lược quân sự.
Các cảng biển: kinh tế và quyền lực chính trị
Vị trí của Somalia ở cửa ngõ Vịnh Aden và Ấn Độ Dương khiến các cảng Berbera, Bosaso và Kismayo trở thành mắt xích đáng giá trong mạng lưới thương mại khu vực. UAE từ lâu đầu tư vào logistics và cơ sở hạ tầng ven biển, đồng thời xây dựng quan hệ với Somaliland, Puntland và Jubaland.
Đối với các chính quyền địa phương, nguồn vốn và cơ hội việc làm mang ý nghĩa thực tế; đối với Mogadishu, thỏa thuận được ký trực tiếp có thể làm suy yếu quyền kiểm soát của nhà nước liên bang.
Tháng 1/2026, Somalia tuyên bố hủy các thỏa thuận với UAE, bao gồm hợp tác quốc phòng, an ninh và cảng biển. Các chính quyền khu vực có quan hệ chặt chẽ với Abu Dhabi không chấp nhận cách giải thích của trung ương. DP World khi đó khẳng định hoạt động tại cảng Berbera vẫn tiếp diễn theo các thỏa thuận hiện hành. Bất đồng vì vậy không chỉ nằm giữa hai thủ đô, mà còn giữa những cách hiểu khác nhau về tính hợp pháp của hợp đồng và phân chia quyền lực trong liên bang.
Bài toán an ninh khi đối tác trở thành đối thủ
Somalia vẫn đối mặt với nhóm vũ trang Hồi giáo cực đoan al-Shabaab, trong khi năng lực kiểm soát lãnh thổ của chính quyền trung ương còn hạn chế. UAE từng huấn luyện hàng trăm binh sĩ Somalia giai đoạn 2014–2018. Theo các nguồn tin Somalia được Reuters dẫn lại, UAE vẫn hỗ trợ lương bổng và hậu cần cho khoảng 3.400 quân cảnh và lực lượng đặc nhiệm tại và quanh Mogadishu. Các chi tiết này cho thấy sự đứt gãy ngoại giao có thể tạo thêm câu hỏi thực tế về nguồn lực bảo đảm an ninh.
Về phía UAE, bộ ngoại giao cho biết nước này đã đóng đại sứ quán tại Mogadishu và rút nhân viên từ tháng 1/2026. Vì vậy, yêu cầu trục xuất mới có ý nghĩa chính trị mạnh mẽ, nhưng tình trạng hiện diện thực tế của đại sứ cần được hiểu trong bối cảnh phái bộ đã rút trước đó. Abu Dhabi nhấn mạnh mong muốn duy trì quan hệ với người dân Somalia, một thông điệp nhằm tách bất đồng với chính phủ khỏi quan hệ xã hội và kinh tế.
Lối thoát phải bắt đầu từ sự minh bạch
Khủng hoảng có thể lan rộng nếu các bên chuyển từ chỉ trích sang biện pháp làm gián đoạn hoạt động cảng, dòng vốn hoặc hỗ trợ cho lực lượng an ninh. Dù vậy, không phải mọi tranh chấp lợi ích đều buộc phải dẫn đến đoạn tuyệt. Một cơ chế đối thoại có sự tham gia của chính phủ liên bang, đại diện chính quyền vùng và UAE sẽ hữu ích hơn việc chỉ trao đổi tối hậu thư; điều kiện đầu tiên là công khai các nội dung bị cho là vi phạm.
Vấn đề sâu xa là thiết lập quy tắc: bên nào được ký hợp đồng hạ tầng chiến lược, ai chịu trách nhiệm giám sát hoạt động an ninh nước ngoài và lợi ích của cộng đồng ven biển được bảo vệ thế nào. Chủ quyền cần khuôn khổ pháp lý rõ ràng để thực thi, trong khi đầu tư cần sự đồng thuận đủ rộng để bền vững. Nếu không giải được mâu thuẫn ấy, mỗi thỏa thuận kinh tế mới có thể tiếp tục bị nhìn nhận như một phép thử chính trị.














