Khởi nguồn ý tưởng và cuộc ra mắt tại Vienna

Đến mùa xuân 1770, Kempelen ra mắt chiếc máy kỳ diệu: một mô hình người gỗ kích thước thật ngồi sau một hộp gỗ có bánh xe. Công cụ này được thiết kế tinh xảo với bộ trang phục thổ nhĩ kỳ, cầm điếu tẩu, phía trước là một bàn cờ vua để tương tác với người chơi. Kempelen khẳng định đây là một "đồ chơi cơ khí" có thể chơi cờ và đánh bại con người, mặc dù ban đầu ít ai tin tưởng.

Hiện tượng Ajedrecista Turco tại các triều đình châu Âu

Khi Kempelen mở tủ gỗ hé lộ một bộ máy phức tạp với các bánh răng, trục quay và một trống cơ học như hộp nhạc, ông trình diễn trước giới quý tộc và giới khoa học. Máy bắt đầu “sống động” với động tác gật đầu và di chuyển các quân cờ trên bàn, đánh bại nhanh chóng các đối thủ như Bá tước Cobenzl. "Kỳ thủ Thổ Nhĩ Kỳ" – biệt danh của chiếc máy – nhanh chóng lan truyền danh tiếng khắp châu Âu.

Con trai Hoàng hậu Maria Theresa, Hoàng tử Joseph II mở rộng chuyến lưu diễn máy đến nhiều nước như Pháp, Anh, Hà Lan và Đức. Ở Paris, máy đánh bại Benjamin Franklin – một người có niềm đam mê với cờ vua. Chỉ duy nhất François André Danican Philidor, kỳ thủ hàng đầu châu Âu thời bấy giờ, mới đưa máy đến thất bại duy nhất của nó.

Những bí ẩn và giả thuyết xung quanh chiếc máy

Giới khoa học như Académie des Sciences chịu thua không thể giải thích cách thức hoạt động của Ajedrecista Turco. Nhiều giả thuyết được đưa ra như có người điều khiển là khỉ hay người tí hon, từ lực từ trường đến dây cáp vô hình. Thậm chí Kempelen bị nghi ngờ có thiết bị lén trong túi.

Advertisement300 × 250

Ngoài khả năng chơi cờ, máy còn thực hiện các màn trình diễn khác như giải bài toán đặt quân mã, và trả lời câu hỏi khán giả bằng bàn ký tự ba thứ tiếng Anh, Pháp và Đức. Sau khi Kempelen qua đời năm 1804, máy được chuyển giao cho Johann Nepomuk Maelzel và tiếp tục hành trình biểu diễn khắp châu Âu và Mỹ.

Trận đấu trước Napoléon và những màn trình diễn đáng chú ý

Năm 1809, Maelzel đưa máy chơi với Napoléon Bonaparte, cuộc đấu chứng minh sự thông minh và nổi bật của máy khi quân sĩ Pháp bị đánh bại. Đương thời, Charles Babbage – người cha của máy tính cơ khí – cũng thua máy hai lần. Maelzel bán máy cho Công tước Eugene de Beauharnais rồi lại mua lại, thêm chức năng phát âm "chiếu" trong cờ vua.

Kết thúc và chân tướng được phơi bày

Đến năm 1825, Maelzel mang máy sang Mỹ và thực hiện các buổi biểu diễn từ New York tới Havana. Năm 1825, nhà văn Edgar Allan Poe đến Richmond xem và đoán rằng có người điều khiển từ trong máy. Maelzel qua đời vì nghiện rượu trong lúc còn đi diễn.

Chiếc máy cuối cùng được tặng cho bảo tàng Peale ở Baltimore và bị phá hủy trong đám cháy Philadelphia năm 1854. Bí mật bên trong được con trai của chủ sở hữu cuối cùng tiết lộ năm 1857: một kỳ thủ cờ giấu mình bên trong hộp, di chuyển khéo léo các quân cờ thông qua một hệ thống cơ khí và nam châm tinh vi. Chiếc máy huyền thoại thực ra được điều khiển bởi con người, duy trì sự ảo diệu suốt gần một thế kỷ.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ajedrecista Turco là mô hình máy đánh cờ vua đầu tiên có thể đánh bại con người, ra mắt năm 1770.
  • Chiếc máy du hành khắp các triều đình châu Âu và từng thắng Benjamin Franklin, chỉ thua một kỳ thủ Pháp.
  • Giới khoa học không thể giải thích cơ chế hoạt động của máy, dẫn đến nhiều giả thuyết bí ẩn.
  • Chiếc máy thực chất được điều khiển bởi một kỳ thủ người giấu trong hộp gỗ với hệ thống cơ khí tinh vi.
  • Bí mật về chiếc máy được tiết lộ vào năm 1857, gần một thế kỷ sau khi máy hoạt động.

Đăng ký bản tin QMVN