Hai cuộc gặp, một cuộc tranh luận về quyền quyết định
Thâm Quyến và Berlin trở thành hai tâm điểm ngoại giao gần như đồng thời. Ở Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping, một cuộc tiếp xúc khiến các thủ đô châu Âu lo ngại những đường nét của một thỏa thuận có thể được phác thảo thiếu Ukraine. Tại Berlin, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy tham dự cuộc họp với các đồng minh, cùng đại diện Mỹ, trong nỗ lực đưa tiến trình hòa bình trở lại bàn đàm phán đa phương.
Việc ông Trump gọi ông Putin là “bạn” tạo phản ứng trái chiều. Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nhấn mạnh Nga không phải là bạn của Ba Lan; Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo những tín hiệu thân thiện có thể khiến Moscow tự tin hơn. Trái lại, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho rằng đối thoại giữa các cường quốc hạt nhân không phải điều bất thường và ghi nhận nỗ lực của Washington nhằm tìm lối thoát chiến tranh.
Ông Merz phản đối việc biến Ukraine thành đối tượng của một cuộc mặc cả giữa những người khác. Theo AFP và Reuters, ông coi hội nghị Thâm Quyến phần lớn là cơ hội chụp ảnh, còn kết quả thực chất phải được xây dựng với Kyiv và các đối tác châu Âu. Thông điệp ấy không phủ nhận vai trò Mỹ, mà khẳng định không một quốc gia nào có thể đạt an ninh bền vững nếu lợi ích của chính mình bị thương lượng thay.
Bảo đảm an ninh: từ ngôn từ đến cơ chế
Tại Berlin, Jared Kushner nói Tổng thống Trump sẵn sàng cân nhắc một bảo đảm an ninh dành cho Ukraine tương tự nguyên tắc phòng thủ tập thể tại Điều 5 của NATO. Theo AP, ông còn nhận định phía Nga có thể chấp nhận khuôn khổ như vậy.
Tuy nhiên, đây là nhận định của nhà đàm phán Mỹ, chưa phải cam kết được Moscow xác nhận hay một hiệp ước có hiệu lực.
Volodymyr Zelenskyy bày tỏ thận trọng: Ukraine cần biết chính xác điều gì xảy ra khi bị tấn công trở lại, cơ quan nào giám sát và ai có trách nhiệm phản ứng. Bảo đảm “giống Điều 5” không tự động tương đương tư cách thành viên NATO. Những khác biệt về nghĩa vụ pháp lý, lực lượng triển khai, nguồn tài chính và quyền quyết định sử dụng sức mạnh đều mang tính sống còn.
Tuyên bố chung được Chính phủ Đức công bố ngày 19/11 nhắc đến những bảo đảm có tính ràng buộc pháp lý sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Các phương án bao gồm duy trì viện trợ quân sự và kỹ thuật lâu dài, cơ chế giám sát ngừng bắn do Mỹ dẫn dắt và lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn đầu. Đó là các khả năng được thảo luận, không phải minh chứng mọi bên đã ký kết hoặc bắt đầu thực hiện.
Sự đồng thuận cần vượt qua bất đồng
Nhóm các nước ủng hộ Ukraine đồng thời tìm cách chứng minh sự thống nhất bằng nguồn lực. Văn kiện Berlin tái khẳng định cam kết viện trợ trang bị, hỗ trợ và đào tạo quân sự trị giá 70 tỷ euro trong năm 2026 và ít nhất mức tương đương năm 2027, cùng chủ trương siết biện pháp kinh tế gây áp lực đối với Moscow.
Nhưng sự đồng thuận không che được khác biệt về phương pháp. Washington muốn thúc đẩy thỏa thuận nhanh, nhiều chính phủ châu Âu đặt trọng tâm vào tính khả thi và rủi ro tái chiến. Nga lại muốn các đại diện châu Âu tới Moscow để làm rõ lập trường trước khi thống nhất hình thức đàm phán tiếp theo. Một bên nhìn vào thời điểm ký kết; bên kia đặt câu hỏi về điều kiện để thỏa thuận tồn tại.
Chính trị nội bộ cũng tạo sức ép. Việc chính quyền Trump yêu cầu đồng minh tăng chi cho quốc phòng đi kèm lo ngại Mỹ có thể thu hẹp vai trò hỗ trợ Ukraine. Vì thế, đối thoại xuyên Đại Tây Dương vừa là cách tránh chia rẽ, vừa là phép thử xem chia sẻ trách nhiệm có thực sự đồng nghĩa chia sẻ quyền quyết định hay không.
Vì sao hòa bình không thể chỉ là bức ảnh
Yalta năm 1945 trở thành biểu tượng lịch sử về những quyết định giữa các nước lớn chi phối vận mệnh phần còn lại của châu Âu. Sự so sánh với hội nghị tại Thâm Quyến không khẳng định một thỏa thuận chia vùng ảnh hưởng đã được ký, mà phản ánh nỗi sợ có thật của các nước từng trải qua thời kỳ bị định đoạt từ bên ngoài.
Đối với Ukraine, thách thức vừa là chấm dứt thương vong, vừa tránh một nền hòa bình chỉ đóng băng tiền tuyến. Nếu thỏa thuận không bao gồm cơ chế kiểm chứng, phòng vệ và hỗ trợ tái thiết, khoảng lặng súng có thể nhanh chóng trở thành giai đoạn chuẩn bị cho xung đột mới. Cũng vì vậy, hòa bình là vấn đề của đời sống dân thường, nhà đầu tư và những gia đình mong được trở về, không đơn thuần là câu chữ ngoại giao.
Các cuộc gặp cấp cao có giá trị khi tạo không gian cho thương lượng. Nhưng thước đo cuối cùng không phải cái bắt tay giữa những người quyền lực, mà là khả năng bảo vệ một quốc gia có chủ quyền và biến cam kết thành hành động có thể kiểm chứng.














