Lazo criollo: công cụ không thể thiếu trong công việc chăn nuôi tại Argentina

Lazo, sợi dây thừng dùng trong công việc chăn nuôi để bắt gia súc, được các conquistador châu Âu đem đến Mỹ từ thời xưa. Những kỵ sĩ Tây Ban Nha đã quen sử dụng công cụ này và nó nhanh chóng trở nên phổ biến khắp thế giới, đặc biệt tại khu vực từ Canada cho đến tận Tierra del Fuego. Mỗi nước sau đó đã tùy biến công cụ này cho phù hợp với điều kiện sử dụng của mình.

Tại Argentina, loại lazo phổ biến nhất là từ da thô, được làm bằng cách cắt các dải da (tientos) từ da chưa thuộc của ngựa hoặc bò, với chiều dài dao động từ 10 đến 20 mét. Những dải da này sẽ được xoắn hoặc bện lại tạo thành sợi dây thừng với các kiểu kỹ thuật khác nhau. Kỹ thuật xoắn mang lại độ bền và chất lượng mộc mạc, trong khi kỹ thuật bện tạo nên một sợi dây có vẻ ngoài tinh xảo hơn nhưng vẫn rất chắc chắn.

Da thô được xử lý thủ công mà không dùng hóa chất công nghiệp, qua các công đoạn xoa bóp, kéo căng, cạo, ủ tro và muối, giúp dây thừng vừa bền vừa có tính đàn hồi cao - những yếu tố thiết yếu để lazo hoạt động hiệu quả. Một số lazo truyền thống còn được làm từ gân của loài đà điểu ñandú, cho thấy giá trị lịch sử lâu đời.

Sau khi hoàn thành, lazo được gắn thêm một chiếc vòng thép ở một đầu và một vòng dây da nhỏ khác để cố định vào yên ngựa. Chiếc vòng thép tạo nên vòng dây (armada) để quăng lên con vật cần bắt như sừng, đầu, chân hay tay, trong khi vòng dây da giúp người thợ dễ dàng cột lazo vào yên ngựa mang theo khi di chuyển.

Ở các nền văn hóa khác như cowboy Mỹ hay charro Mexico, lazo được cột ở cán yên ngựa hoặc đuôi ngựa ở vùng đồng cỏ Venezuela.

Việc huấn luyện ngựa để thành "ngựa lazo" đòi hỏi chú ngựa phải quen với tiếng quăng dây và giữ được thăng bằng khi kéo con vật bị bắt. Ngựa lazo phải theo sát con vật mục tiêu giống như cách một con ngựa polo đuổi bóng trên sân.

Người sử dụng lazo criollo có thể quăng dây từ trên mặt đất (pialar) hoặc khi cưỡi ngựa với các tốc độ từ nhanh đến chậm. Kỹ thuật quăng yêu cầu ném vòng dây mở rộng và nhiều vòng dây dự phòng để có thể kiểm soát tốt hơn. Cần quăng dây chính xác về hướng và thu vòng dây kịp thời để vòng dây quấn (cimbre) vào phần cơ thể cần bắt.

Khi bắt bằng ngựa, người thợ phải đi kèm cùng con vật vừa bắt được để tránh việc thắt dây quá chặt làm nghẹt vật bị bắt hoặc quá căng khiến dây đứt rồi quật ngược lại gây thương tích cho người sử dụng. Những tai nạn như này đã để lại nhiều chấn thương nghiêm trọng, kể cả mất mắt hoặc sẹo trên mặt.

Các kiểu ném dây cũng khá đa dạng: có thể ném từ bên phải, bên trái, qua tay, từ phía sau hoặc phía trên con vật, hoặc nhắm vào chân. Khi ở ngoài đồng cỏ, người thợ thường chạy ngược chiều với con vật và quăng dây từ phía bên phải nhằm giữ vòng dây đúng vị trí và đảm bảo an toàn cho bản thân.

Bên cạnh công dụng trong chăn nuôi, lazo còn từng được dùng làm vũ khí trong chiến tranh để ngăn chặn kẻ thù hoặc làm bẫy. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ chăn nuôi như sử dụng ống chăn, chuồng di động và bàn mổ hiện đại, cũng như tính chất nguy hiểm trong việc quăng lazo trên ngựa, số người thành thạo kỹ năng này ngày càng giảm.

Dù vậy, lazo criollo vẫn là công cụ thiết yếu tại các vùng nông thôn, tiếp tục tồn tại trong các hoạt động chăn nuôi thực tế cũng như trong các sự kiện biểu diễn và lễ hội truyền thống.