Lợi thế ngắn hạn cho Bắc Kinh
Cử tri Mỹ, bức xúc trước chi phí sinh hoạt tăng cao – một phần do các cuộc chiến thương mại của ông Trump với Trung Quốc và nhiều nước khác – đã quay lưng với đảng của ông trong cuộc bỏ phiếu ngày 3/11, trao quyền kiểm soát Quốc hội cho Đảng Dân chủ. Theo một số nhà phân tích, thất bại này sẽ khiến ông Trump dè dặt hơn trước khi làm xáo trộn thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh với Bắc Kinh, mang lại cho Trung Quốc lợi thế trong các vòng đàm phán dự kiến nối lại cuối tháng này.
Cục diện chính trị chia rẽ ở Washington cũng cho Bắc Kinh thêm không gian để củng cố nội lực và đa dạng hóa quan hệ thương mại trước khi một chính quyền Mỹ có thể kém thân thiện hơn lên nắm quyền. Ông Shen Weizhong, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Trung Quốc, hiện làm việc tại một viện nghiên cứu ở Bắc Kinh, cho rằng hai năm ổn định nữa đã là điều tốt, bởi càng có nhiều thời gian, Trung Quốc càng chuẩn bị tốt hơn cho một cuộc đối đầu sau cùng về Đài Loan hoặc một cuộc chiến thương mại khác.
Người Trung Quốc rất thực tế rằng một tổng thống mới có thể rất khác.
Các cuộc gặp thượng đỉnh sắp tới
Trước mắt, sự chú ý dồn vào các cuộc đàm phán thương mại: ông Trump dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến cuối tháng này, rồi tại hội nghị G20 ở Miami vào tháng 12. Điều được đặt cược là thỏa thuận đình chiến thương mại – sẽ hết hạn vào tháng 1 – vốn đã giúp tránh một cú sốc lớn cho kinh tế toàn cầu năm ngoái.
Ông Craig Singleton của Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ cho rằng Bắc Kinh có thể kết luận ông Trump cần thỏa thuận hơn Trung Quốc và gây sức ép đòi giảm thuế quan, nhưng điều đó cũng tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai lầm.
Sau khi áp mức thuế quan ba con số lên hàng Trung Quốc ngay khi trở lại Nhà Trắng năm ngoái, ông Trump đã dịu giọng đáng kể, tiếp đón ông Tập tại hai hội nghị thượng đỉnh hoành tráng ở Bắc Kinh và Washington dù ít mang lại kết quả kinh tế cụ thể. Giáo sư Wu Xinbo của Đại học Phúc Đán cho rằng sau bầu cử giữa kỳ, ông Trump càng ít muốn làm xáo trộn mối quan hệ ổn định này. Ông Trump cũng có thể tìm kiếm sự giúp đỡ của Bắc Kinh để đạt các thắng lợi đối ngoại như chấm dứt chiến tranh Nga – Ukraine hay tổ chức thêm một cuộc gặp với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un – điều có thể giúp Trung Quốc đổi lấy những nhượng bộ.
Một tính toán sai lầm có thể làm xáo trộn chính sự ổn định mà ông Tập đang cố gắng gìn giữ.
Những rủi ro khó lường
Tuy nhiên, hai năm tới có thể không suôn sẻ với Bắc Kinh. Các nhà phân tích chỉ ra nhiều rủi ro:
- Bị kiềm chế ở trong nước, ông Trump có thể trở nên quyết liệt hơn trong việc tìm kiếm thắng lợi về đối ngoại.
- Cuộc chiến Iran có thể leo thang thành xung đột khu vực rộng lớn hơn, đẩy giá dầu tăng kéo dài, đe dọa an ninh năng lượng của Trung Quốc và làm xáo trộn quan hệ của Bắc Kinh tại Trung Đông.
- Những hành động đối ngoại phi truyền thống, khó dự đoán có thể gây hệ lụy bất ngờ cho Trung Quốc, dù định hướng chung của chính sách Mỹ – Trung chưa chắc thay đổi.
Ông Trump còn có thể thực hiện nhiều hành động đối ngoại phi truyền thống và chưa được tiết lộ.
Thách thức dài hạn từ Quốc hội và người kế nhiệm
Sau nhiều năm chủ yếu làm việc với cá nhân ông Trump, Bắc Kinh giờ phải đối mặt với một Quốc hội có những ưu tiên rất khác:
- Quyết tâm hơn trong việc nêu các vấn đề nhân quyền.
- Giám sát chặt chẽ hơn các khoản đầu tư của Trung Quốc.
- Thúc đẩy chuyển giao gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan mà ông Trump nói đang giữ lại như một “con bài mặc cả” với ông Tập.
Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và đã yêu cầu chấm dứt các thương vụ bán vũ khí; ông Shen gọi đây là “rủi ro số một” sau bầu cử giữa kỳ. Về lâu dài, một Nhà Trắng hậu Trump cũng có thể kém dễ chịu hơn: cựu Tổng thống Joe Biden từng nhiều lần khiến Trung Quốc tức giận vì các phát ngôn về nhân quyền và cam kết bảo vệ Đài Loan, trong khi một số ứng viên kế nhiệm tiềm năng của Đảng Cộng hòa như Ngoại trưởng Marco Rubio được xem là có lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh.
Người Trung Quốc chắc chắn sẽ phản ứng mạnh mẽ trước điều đó.
