Châu Âu mất dần ảnh hưởng tại Trung Đông và vùng Vịnh Ba Tư
Liên minh châu Âu đang trải qua thực tế địa chính trị đáng lo ngại khi ảnh hưởng của mình tại khu vực Trung Đông và Vịnh Ba Tư, nơi có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và lợi ích kinh tế châu Âu, ngày càng bị thu hẹp. Việc EU từng là nhân tố chủ chốt trong thỏa thuận hạt nhân Iran giờ đây không còn giữ vai trò quan trọng khi các cuộc đàm phán bí mật giữa Mỹ và Iran cùng các cân nhắc an ninh khu vực quyết định sự phát triển của mối quan hệ này. EU không tham gia các hoạt động quân sự hay vai trò ngoại giao trong giải quyết xung đột, chỉ còn là một bên quan sát bất lực.
Pakistan lấp đầy khoảng trống với chiến lược ngoại giao đa phương
Trong bối cảnh đó, Pakistan đã tận dụng vai trò chiến lược để mở rộng ảnh hưởng. Islamabad duy trì quan hệ quân sự chặt chẽ với Washington, với tướng Asim Munir xây dựng niềm tin với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng thời, Pakistan có quan hệ lịch sử với Iran và mối quan hệ sâu rộng với Trung Quốc, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia vịnh. Khi châu Âu dần nghiêng về quan điểm của Mỹ và Israel đối với Iran, EU đã dần mất ảnh hưởng tại Tehran mà không đạt được lợi thế tại Washington.
Điều này giúp Pakistan mở ra một hành lang ngoại giao mà châu Âu khó có thể mô phỏng, khi Islamabad tổ chức cuộc họp cấp cao Mỹ-Iran đầu tiên kể từ năm 1979. Kết quả là Bản Ghi nhớ hợp tác, được coi là khung thực tế nhất hiện nay nhằm chấm dứt chiến tranh có nguy cơ làm bất ổn thế giới, trong đó có an ninh EU.
Quan hệ EU-Pakistan dưới ánh sáng mới
Đại diện chính sách đối ngoại EU, Kaja Kallas, thừa nhận Pakistan hiện là kênh ngoại giao chủ yếu cho việc giảm leo thang căng thẳng. Với Brussels, đây không phải là lựa chọn mà là nhu cầu thiết yếu khi Pakistan là một trong số ít các đối tác còn duy trì kênh trực tiếp với chính phủ Iran mà châu Âu đã mất ảnh hưởng.
Cơ chế GSP+ cung cấp cho Pakistan ưu đãi thương mại để đổi lấy việc tuân thủ 27 công ước quốc tế về nhân quyền, quyền lao động, bảo vệ môi trường và quản trị tốt. Đây không chỉ là công cụ phát triển mà còn là đòn bẩy chính của EU trong việc định hình chính sách Pakistan. Ưu đãi thương mại khoảng 732 triệu euro hàng năm là con số đáng kể đối với các ngành xuất khẩu của Pakistan. Với EU, GSP+ là công cụ duy trì sự kết nối của Pakistan với các tiêu chuẩn quản trị và pháp luật châu Âu.
Báo cáo mới nhất của Ủy ban châu Âu về việc tuân thủ GSP+ cho thấy Pakistan có những suy giảm trong việc xử lý các vụ biến mất cưỡng bức, không gian dân sự và áp dụng pháp luật chống khủng bố. Những vấn đề này phản ánh các khiếm khuyết về quản trị có thể khiến EU xem xét lại quyền lợi ưu đãi cho Pakistan sau năm 2027.
Thực tế an ninh nội bộ và thách thức của Pakistan
Song song với các đánh giá về quản trị, EU thường tách rời bối cảnh an ninh nội bộ Pakistan. Đất nước này đang phải đối mặt với các hoạt động khủng bố từ nhiều nhóm vũ trang, bao gồm Tehreek-i-Taliban Pakistan (TTP) và Balochistan Liberation Army (BLA). Những nhóm này thường tiến hành các cuộc tấn công vào lực lượng an ninh và dân thường nhằm làm suy yếu quyền lực nhà nước Pakistan.
EU hiện chưa liệt BLA vào danh sách tổ chức khủng bố, trái ngược với quan điểm của Mỹ, khiến việc phối hợp chống khủng bố trở nên khó khăn hơn. Sự thiếu nhất quán này làm hạn chế khả năng của EU trong việc yêu cầu cải thiện nhân quyền từ Pakistan một cách hiệu quả.
Mối quan hệ hợp tác an ninh chặt chẽ hơn giữa EU và Pakistan, bao gồm chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp tác chiến nhằm triệt phá các mạng lưới BLA, có thể giúp giải quyết nguyên nhân gốc rễ gây bất ổn, từ đó hỗ trợ Pakistan cải thiện quản trị và các tiêu chuẩn mà EU mong muốn.
Tính toán chiến lược và lợi ích lẫn nhau
Pakistan có động lực rõ ràng để đáp ứng các chỉ trích của EU khi quyền lợi GSP+ chưa được bảo đảm và việc mất ưu đãi thương mại sẽ gây thiệt hại lớn cho kinh tế nước này. Pakistan đã chứng tỏ khả năng điều chỉnh chính sách khi có các áp lực rõ ràng. Vấn đề là EU cần điều chỉnh đối thoại để nhìn nhận thách thức nội bộ Pakistan không chỉ dựa trên ý chí chính trị mà còn phụ thuộc vào môi trường an ninh.
Logic chiến lược rất rõ: châu Âu cần tầm ảnh hưởng ngoại giao của Pakistan với Iran, vị trí địa chính trị ở Nam Á và vai trò ổn định Afghanistan; ngược lại, Pakistan cần tiếp cận thị trường châu Âu và không gian chính sách quản lý các mối đe dọa an ninh nội bộ. Việc tách rời các vấn đề quản trị khỏi bối cảnh an ninh sẽ không giúp EU đạt mục tiêu. Một quan hệ đối tác cân bằng cả hai khía cạnh, thông qua cơ chế GSP+ gắn với hợp tác chống khủng bố, là cách tiếp cận bền vững và cùng có lợi hơn.
Pakistan đã thể hiện sẵn sàng tham gia vai trò trung gian khu vực. Thách thức với EU là xây dựng cơ chế hợp tác làm sao để vai trò đó được duy trì lâu dài, thay vì đặt ra yêu cầu cải thiện mà không tính đến các mối đe dọa hạn chế khả năng hành động của Pakistan.
Theo Dawn











