Một buổi chiếu phim gắn với hai dấu mốc văn học
Theo 14ymedio, Coral Gables Museum sẽ trình chiếu Lezama Lima: Soltar la lengua từ 18 giờ 30 đến 21 giờ ngày 9/9 tại 285 Aragon Avenue, Coral Gables. Sự kiện đánh dấu 50 năm ngày Lezama qua đời năm 1976 và 60 năm kể từ khi Paradiso xuất bản tại Cuba năm 1966.
Sau buổi chiếu sẽ có cuộc trò chuyện với đạo diễn Ernesto Fundora và nhà văn, nhà phê bình José Prats Sariol, người từng gần gũi với Lezama trong những năm cuối đời. Bộ phim có phụ đề tiếng Anh, một lựa chọn giúp câu chuyện vượt khỏi phạm vi độc giả Cuba và cộng đồng nói tiếng Tây Ban Nha.
Paradiso từ lâu được xem là tác phẩm trung tâm trong sự nghiệp Lezama. Cuốn tiểu thuyết kết hợp ký ức gia đình, lịch sử, triết học, thần thoại và một thứ ngôn ngữ giàu tính thơ. Chính mật độ hình ảnh và cấu trúc đặc biệt ấy khiến tác phẩm vừa được ngưỡng mộ vừa đặt ra thách thức lớn cho người đọc.
Hai mươi tám tiếng nói dựng lại một con người phía sau huyền thoại
14ymedio cho biết bộ phim được thực hiện trong khoảng một thập niên và ra mắt năm 2018. Fundora xây dựng chân dung Lezama qua 28 lời chứng ghi lại ở nhiều địa điểm.
Trong số những người xuất hiện có Cintio Vitier, Fina García Marruz, Antón Arrufat, Reinaldo González, Belkis Cuza Malé, Manuel Pereira, Eliseo Alberto, Silvio Rodríguez, Enrico Mario Santí, Gonzalo Celorio và José Prats Sariol.
Điểm đáng chú ý là nhiều nhân chứng từng gặp trực tiếp Lezama hoặc thuộc thế hệ văn nghệ sĩ sống gần thời đại của ông. Vì vậy, bộ phim không chỉ là một tác phẩm tiểu sử mà còn có giá trị như một kho lưu trữ ký ức truyền miệng. Những giọng kể khác nhau có thể bổ sung, tranh luận hoặc làm phức tạp hình ảnh quen thuộc về nhà văn.
Fundora kết hợp lời kể với ảnh, thơ và các tư liệu khác để tìm kiếm con người đời thường phía sau tên tuổi văn học. Đây là cách tiếp cận phù hợp với một tác giả mà tư liệu hình ảnh chuyển động còn lại không nhiều, trong khi ảnh chụp, thư từ và ký ức của bạn bè đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Paradiso và những tranh luận kéo dài quanh đời sống văn hóa Cuba
Bộ phim cũng đề cập những năm Lezama chịu sự cô lập trong đời sống văn hóa Cuba. Các nguồn ngoài Cuba, trong đó có CiberCuba, nhấn mạnh việc Paradiso từng gặp phản ứng gay gắt sau khi xuất bản, đặc biệt vì nội dung tính dục và những đoạn liên quan đến đồng tính. Một số nghiên cứu và hồi ức cũng đặt trải nghiệm của Lezama trong bối cảnh chính sách văn hóa và xã hội khắt khe của Cuba trong những năm 1960 và 1970.
Đây là phần cần được nhìn với sự phân biệt rõ giữa sự kiện lịch sử, ký ức cá nhân và cách diễn giải chính trị. Lezama là một nhân vật phức tạp: nhà thơ, tiểu thuyết gia, người Công giáo, người đồng tính và một trí thức có quan niệm mạnh mẽ về tính tự chủ của văn chương. Di sản của ông vì thế không thể được thu gọn thành một câu chuyện chính trị duy nhất.
Chính sự phức tạp ấy khiến việc trở lại với Lezama vẫn có ý nghĩa. Một tác phẩm tài liệu tốt không cần đưa ra phán quyết cuối cùng, mà có thể đặt nhiều ký ức cạnh nhau để công chúng tự nhìn thấy những vùng sáng, khoảng tối và mâu thuẫn của một thời đại.














