Khi “khí hậu” trở thành từ cấm kỵ
Từ phong trào Áo vàng ở Pháp phản đối thuế nhiên liệu được quảng bá là biện pháp xanh, đến những công nhân nhà máy ô tô Đức lo mất việc khi ngành công nghiệp chuyển sang xe điện, rồi một số gương mặt từng vận động cho Brexit nay quay sang chống năng lượng tái tạo ở Anh, khí hậu đã trở thành một mặt trận mới trong các cuộc chiến văn hóa ở phương Tây.
Các chuyên gia cho biết ngay cả những người quyết tâm theo đuổi năng lượng tái tạo cũng chủ động tránh chữ “khí hậu”. Họ nói về “an ninh năng lượng”, “sức chống chịu” hay “giá cả phải chăng”. Sự im lặng ấy không có nghĩa là họ ngừng hành động, mà chỉ là họ đã đổi cách kể câu chuyện.
Một hành tinh đang lên cơn sốt
Mức nóng lên 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp có thể nghe trừu tượng, nhưng hãy hình dung thân nhiệt của chính mình tăng thêm 1,5 độ: ta sẽ thấy mệt mỏi. Nếu tăng 2 độ, ta đã ốm nặng. Trái Đất đang ở trong trạng thái như vậy.
Những biểu hiện của cơn sốt ấy ngày càng rõ: châu Âu vừa trải qua mùa hè nóng nhất từng ghi nhận, một sông băng ở Nepal sụp đổ, cháy rừng, hạn hán và những cơn bão bất thường xuất hiện khắp nơi. Với nhiều người, chừng ấy đã đủ lý do để rời bỏ nhiên liệu hóa thạch.
Khi kinh tế đi trước chính trị
Ông Wolfgang Blau, chuyên gia tư vấn chiến lược khí hậu cho doanh nghiệp trên toàn cầu, nói với The New York Times rằng tiến bộ công nghệ trong 5 năm qua khiến ngay cả những người lạc quan như ông cũng bất ngờ, khi điện mặt trời, điện gió và đặc biệt là pin lưu trữ trở nên rẻ và hiệu quả nhanh đến vậy. Trung Quốc hiện sản xuất lượng điện từ năng lượng tái tạo gần bằng toàn bộ hệ thống điện của Mỹ từ mọi nguồn, còn UAE và Ả Rập Saudi đang xây dựng năng lượng tái tạo với tốc độ và quy mô ít ai dự đoán được.
Khí hậu cũng đang hiện diện trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, dù không ai gọi tên:
- Phí bảo hiểm tăng vọt trước rủi ro lũ lụt, cháy rừng và nắng nóng.
- Chi phí vận tải leo thang vì mực nước thấp trên các tuyến đường thủy huyết mạch, từ sông Rhine đến kênh đào Panama.
- Chiến tranh ở Ukraine và Iran cho thấy phụ thuộc vào đối tác bất ổn về năng lượng có thể đẩy giá sinh hoạt tăng vọt.
Ngay cả bang Texas, thành trì của đảng Cộng hòa, đang bổ sung công suất năng lượng tái tạo nhiều hơn bất kỳ bang nào khác của Mỹ. Theo ông Blau, lý do rất đơn giản: người Texas không còn xem đó là công nghệ của phe tự do ủng hộ khí hậu, mà là cách rẻ nhất để sản xuất điện.
Đổi tên để tiếp tục tiến lên
Ở châu Âu, Brussels ngày càng giới thiệu chương trình nghị sự khí hậu dưới tên gọi “độc lập năng lượng”. Tại Anh, tháng trước, một ủy ban nghị sĩ còn đề xuất chính phủ bỏ hẳn cụm từ “net zero” vì nó đã trở nên quá nhạy cảm. Bộ trưởng phụ trách chuyển đổi khí hậu của Anh Katie White cho biết bà sẵn sàng dùng những từ như “an ninh năng lượng” hay “sức chống chịu” nếu điều đó có ích về chính trị.
Miễn là chúng ta vẫn đang tiến về phía trước.
Ở Mỹ, Tổng thống Donald Trump đẩy mạnh nhiên liệu hóa thạch và gọi biến đổi khí hậu là “bịp bợm”. Nhiều doanh nghiệp vì thế tránh nhắc đến khí hậu, lo bị các tổng chưởng lý thuộc đảng Cộng hòa cáo buộc lơ là nghĩa vụ với cổ đông, nhưng vẫn âm thầm rót vốn vào công nghệ xanh.
Phe phản đối cũng không hoàn toàn sai: xây dựng lưới điện đủ sức phân phối năng lượng tái tạo đòi hỏi chi phí lớn, có thể khiến hóa đơn điện tăng trong vài năm trước khi giảm xuống. Cuộc chuyển đổi xanh vẫn tiến lên, nhưng chậm lại vì chính trị. Tương lai của hành tinh có lẽ phụ thuộc vào việc sức mạnh thị trường hay các cuộc chiến văn hóa sẽ mạnh hơn.

















