Nghiên cứu toàn cầu với hơn 19.000 trạm đo mưa
Nhóm nghiên cứu của ông Chiyuan Miao tại Đại học Sư phạm Bắc Kinh đã phân tích số liệu đo mưa hằng ngày từ năm 1980 đến 2022. Những phát hiện chính gồm:
- Trung bình khoảng một nửa lượng mưa toàn cầu rơi trong khoảng chín trận mưa kéo dài nhiều ngày mỗi năm.
- Tổng thời gian của những trận mưa này vào khoảng 28 ngày.
- Từ năm 1980, thời lượng trung bình của một trận mưa lớn giảm khoảng 86 phút mỗi thập kỷ.
- Thời gian cần thiết để trút xuống một nửa lượng mưa hằng năm của thế giới đã rút ngắn hơn 9,5 giờ.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Earth’s Future, cho thấy lượng mưa không nhất thiết giảm đi, mà đang được dồn nén vào những khoảng thời gian ngắn hơn với cường độ lớn hơn.
Khác biệt giữa các khu vực
Xu hướng mưa ngắn lại nhưng dữ dội hơn diễn ra trên tất cả các châu lục, song với mức độ khác nhau. Châu Âu và Nam Mỹ ghi nhận tốc độ “dồn nén” mạnh nhất, với những trận mưa lớn nhất ngắn đi tới 144 phút mỗi thập kỷ.
Sự khác biệt này cho thấy mỗi khu vực sẽ chịu tác động riêng, phụ thuộc vào địa hình, khí hậu và hạ tầng. Vì vậy, các giải pháp thích ứng cũng cần được thiết kế phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nơi.
Vì sao mưa ngày càng dồn dập
Theo các nhà khoa học khí hậu, không khí ấm hơn có khả năng giữ nhiều hơi nước hơn, với mức tăng khoảng 7% cho mỗi độ C. Khi Trái Đất nóng lên, lượng hơi nước trong khí quyển tăng, tạo điều kiện cho những trận mưa có cường độ cao hơn.
Đồng thời, những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển có thể khiến các hệ thống mưa di chuyển và phát triển khác trước, góp phần làm thay đổi thời lượng và tần suất của các trận mưa lớn.
Những hệ lụy đa chiều
Khi cùng một lượng mưa trút xuống trong thời gian ngắn hơn, đất và hệ thống thoát nước khó hấp thụ kịp, làm tăng nguy cơ lũ quét và xói mòn đất. Đồng thời, khoảng thời gian khô hạn giữa các trận mưa có thể kéo dài hơn, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và cháy rừng.
Theo nghiên cứu, các tác động sẽ khác nhau giữa các khu vực, bao gồm thay đổi về nguy cơ hạn hán, lũ quét, an ninh nguồn nước, năng suất nông nghiệp, xói mòn đất và khả năng xảy ra cháy rừng.
Thích ứng với kiểu mưa mới
Những phát hiện này cho thấy các thành phố cần nâng cấp hệ thống thoát nước để đối phó với lượng mưa lớn trong thời gian ngắn, trong khi các khu vực nông nghiệp cần cải thiện khả năng tích trữ nước để vượt qua những giai đoạn khô hạn kéo dài.
Hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch sử dụng đất hợp lý và bảo vệ rừng, đất ngập nước, những “miếng bọt biển” tự nhiên giúp hấp thụ nước, cũng là những giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro.
