Quốc hội muốn lấy lại tiếng nói
Theo ông Stephen Olson, cựu nhà đàm phán thương mại Mỹ, hiện là nghiên cứu viên cấp cao thỉnh giảng tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, Quốc hội mới có thể muốn khẳng định lại thẩm quyền về thương mại, kể cả những nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ tự do thương mại từng phải im lặng.
Quốc hội, bao gồm cả những đảng viên Cộng hòa ủng hộ tự do thương mại từng bị gây sức ép phải lùi bước, có thể muốn khẳng định lại phần nào thẩm quyền của Quốc hội đối với thương mại.
Tuy vậy, vì ông Trump vẫn giữ quyền hành pháp rộng rãi đối với thuế quan, một thay đổi lớn về chính sách là khó xảy ra. Theo ông Olson, ở những khía cạnh bên lề, Quốc hội có thể thúc đẩy thêm các ngoại lệ, miễn trừ thuế quan đối với những nhóm hàng ảnh hưởng trực tiếp tới túi tiền cử tri. Thất bại của Đảng Cộng hòa diễn ra giữa lúc cử tri bất bình rộng rãi với chi phí sinh hoạt cao, cuộc chiến ở Iran và các xung đột thương mại với những đồng minh truyền thống như Canada.
Thêm điều trần, thêm soi xét
Bà Deborah Elms, Trưởng bộ phận chính sách thương mại của tổ chức nghiên cứu Hinrich Foundation, cũng cho rằng thay đổi triệt để khó xảy ra do tổng thống có quyền phủ quyết, nhưng sự giám sát sẽ tăng lên. Theo bà, những điểm có thể thay đổi gồm:
- Số lượng các cuộc điều tra và điều trần về một số khía cạnh của chính sách thương mại tăng lên.
- Các nghị sĩ chất vấn cách Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại biện minh cho các mức thuế.
- Quá trình quyết định doanh nghiệp nào được miễn trừ thuế quan bị soi xét kỹ hơn.
Bà Elms cũng lưu ý rằng nhóm diều hâu với Trung Quốc ở Washington, vốn phần lớn bị ông Trump ngăn không cho chi phối chính sách, nhiều khả năng sẽ nhìn Bắc Kinh với con mắt hoài nghi hơn; theo bà, dù ông Trump rất muốn giữ quan hệ với Trung Quốc không leo thang, phần lớn Washington lại kém hòa hoãn hơn.
Hồi tháng Chín, Chủ tịch Tập Cận Bình đã gặp ông Trump tại Mỹ, hai bên đồng ý gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại và lập một ủy ban thương mại để giám sát việc cắt giảm một số mức thuế có đi có lại.
Góc nhìn từ Bắc Kinh
Bà Chen Fengying, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Trung tại Bắc Kinh, cho rằng kết quả bầu cử khó tạo ra thay đổi lớn trong quan hệ thương mại giữa hai nước.
Chúng ta không nên đặt hy vọng vào Đảng Dân chủ trong việc xoa dịu căng thẳng hay vun đắp tình hữu nghị với Trung Quốc.
Bà lập luận rằng dù Đảng Dân chủ tránh cách tiếp cận trực diện như Đảng Cộng hòa, họ cũng cam kết kiềm chế Trung Quốc không kém, và hai cường quốc không thể tránh hoàn toàn va chạm. Tuy nhiên, bà chỉ ra rằng những bang mà Đảng Dân chủ lật được như Iowa và North Carolina, nơi xuất khẩu nông sản và chuỗi cung ứng sản xuất chịu thiệt hại nặng nề từ cuộc chiến thương mại, lại là nguồn cung các mặt hàng Trung Quốc nhập khẩu lớn như máy bay và đậu tương, nên kết quả bầu cử có thể mở cửa cho dòng chảy thương mại tăng lên. Theo bà, ngay cả khi thương mại với Mỹ giảm, thương mại tăng nhanh của Trung Quốc với các nước khác có thể bù đắp.
Nguy cơ một ông Trump “không còn ràng buộc”
Ông Olson lại đưa ra một kịch bản khác: thất bại của Đảng Cộng hòa tại các bang này có thể khiến ông Trump ít động cơ chính trị hơn để kiềm chế các hành động thương mại mạnh tay.
Ông Trump có thể bước ra khỏi cuộc bầu cử giữa kỳ mà không còn bị ràng buộc bởi các giới hạn chính trị và nhu cầu tránh những mức thuế hay hành động thương mại có thể làm tổn hại triển vọng bầu cử của Đảng Cộng hòa tại các bang then chốt.
Theo ông, trong trường hợp đó, các mức thuế theo Điều 301 nhắm vào tình trạng dư thừa công suất có thể sớm được áp dụng, và những hành động thương mại mới nhằm vào các đối tác chủ chốt cũng có thể được khởi động, điều “rõ ràng là tin xấu, đặc biệt đối với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”. Như vậy, kết quả bầu cử có thể kéo chính sách thương mại Mỹ theo hai hướng trái ngược: Quốc hội thận trọng hơn, nhưng Nhà Trắng có thể ít e dè hơn.
