Trẻ không giống bố mẹ do di truyền từ tổ tiên
Nhiều trường hợp trẻ em sinh ra có ngoại hình, màu da hay đặc điểm khác biệt so với bố mẹ ruột đã gây ra thắc mắc hoặc nghi ngờ về mối quan hệ huyết thống. Tuy nhiên, các chuyên gia về chăm sóc sức khỏe trẻ em và di truyền trước sinh tại Nigeria nhấn mạnh rằng đây là tình trạng bình thường do đặc điểm di truyền có thể được truyền từ ông bà, cụ cố và những tổ tiên xa xôi. Những đặc điểm như chiều cao, màu da, đường nét gương mặt, vóc dáng, hành vi và trí tuệ đều do tổ hợp gen phức tạp được truyền qua nhiều thế hệ hình thành, khiến trẻ có thể giống tổ tiên xa hơn là bố mẹ ruột.
Giáo sư Christopher Yilgwan - chuyên gia Nhi khoa tại Đại học Jos, Nigeria, cho biết: "Không phải tất cả trẻ em đều giống bố mẹ. Trẻ có thể mang gen từ nhiều thế hệ tổ tiên khác nhau, thể hiện qua nhiều đặc điểm về ngoại hình và tính cách." Ông giải thích không có một gen đơn lẻ nào quyết định hoàn toàn ngoại hình, mà là kết quả của nhiều gen kết hợp với nhau.
Yếu tố môi trường ảnh hưởng biểu hiện gen
Chuyên gia về Di truyền trước sinh và Y học tử cung tại Đại học Ilorin, giáo sư Ish’aq Abdul, cho biết gen không chỉ biểu hiện theo cách trực tiếp mà còn có thể ẩn giấu qua nhiều thế hệ và tái xuất hiện ở hậu duệ. Ngoài ra, môi trường sống cũng ảnh hưởng đến cách các gen được biểu hiện, dẫn đến sự khác biệt trong ngoại hình và tính cách của trẻ.
Ông nhấn mạnh: "Một số trẻ có thể giống ông cố, cụ cố hoặc những người tổ tiên xa xôi mà họ chưa từng gặp. Điều này rất phổ biến và không thể dùng ngoại hình để nghi ngờ về tính chính thống của trẻ. Phương pháp duy nhất để khẳng định quan hệ sinh học chính xác là xét nghiệm ADN."
Không nên dựa vào ngoại hình để nghi ngờ huyết thống
Các chuyên gia cảnh báo việc chỉ dựa vào sự giống nhau về mặt hay màu da để đặt câu hỏi về quan hệ huyết thống là không đáng tin cậy. Ví dụ, việc trẻ có nhóm máu khác với bố mẹ chỉ có thể loại trừ tình huống người cha không phải cha sinh học, nhưng không thể xác nhận ngược lại.
Do đó, xét nghiệm ADN được xem là tiêu chuẩn duy nhất để xác định có chính xác là con ruột hay không.
Giáo sư Yilgwan khuyên các gia đình không nên vội vàng tiến hành xét nghiệm ADN chỉ dựa trên ngoại hình, thay vào đó nên tạo môi trường yêu thương để phát triển tốt cho trẻ. Ông nói: "Việc nghi ngờ hoặc phá vỡ lòng tin chỉ vì ngoại hình khác biệt là điều không cần thiết, cần xem xét kỹ lưỡng phả hệ gia đình và chỉ thực hiện xét nghiệm ADN trong trường hợp thực sự có lý do chính đáng."
Khuyến cáo về xét nghiệm di truyền và phòng tránh bệnh di truyền
Chuyên gia Abdul khuyên các cặp vợ chồng tương lai nên biết rõ về kiểu gen của mình để giảm thiểu nguy cơ sinh con mắc các bệnh di truyền như bệnh hồng cầu hình liềm. Ông cho hay nếu cả hai người đều mang gen bệnh thì tỉ lệ con sinh ra mắc bệnh là 1/4, do đó tránh kết hôn giữa những người mang gen bệnh là một biện pháp hiệu quả để giảm thiểu bệnh.
Ngoài ra, vị chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi yếu tố Rhesus trong nhóm máu để tránh các biến chứng cho thai nhi như thiếu máu. Công nghệ tiên tiến như sàng lọc di truyền trước sinh, lựa chọn phôi, chỉnh sửa gen và xét nghiệm ADN thai nhi không xâm lấn đã có ở nhiều nước phát triển, nhưng tại Nigeria vẫn còn hạn chế do chi phí cao và quy định khắt khe.
Ông khuyên các bố mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên môn khi quan tâm đến các vấn đề di truyền, thay vì dựa vào ngoại hình hay đồn đoán. Việc sử dụng xét nghiệm huyết thống chỉ nên dành cho những trường hợp thực sự y tế hoặc pháp lý cần thiết, tránh nghi ngờ vô căn cứ gây tổn thương tinh thần cho trẻ và gia đình.
Bối cảnh và ví dụ tại Nigeria
Tại Nigeria, việc trẻ sơ sinh có giới tính hay đặc điểm khác biệt so với bố mẹ thường được người thân quan tâm và đánh giá kỹ, thậm chí có thể dẫn đến nghi ngờ về mối quan hệ huyết thống. Trẻ có những dấu hiệu về mắt, da, tóc, hình dáng đầu hay năng lực trí tuệ khác biệt thường bị đem ra bàn tán và đôi khi chịu sự kỳ thị.
Ví dụ thực tế là trường hợp bà Risikat Azeez ở Ilorin, người có đặc điểm mắt màu xanh và đã truyền đặc điểm này cho các con gái của bà, nhưng lại bị chồng bỏ vì lý do ngoại hình khác thường này.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Trẻ có thể mang đặc điểm di truyền từ ông bà và tổ tiên cách xa chứ không chỉ là bố mẹ ruột.
- Nguyên nhân ngoại hình khác biệt có thể bao gồm cả yếu tố di truyền phức tạp và môi trường.
- Chỉ xét nghiệm DNA mới có thể kết luận chính xác mối quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con cái.
- Việc nghi ngờ huyết thống dựa trên ngoại hình hoặc nhóm máu là không chính xác và nên tránh.
- Khuyến cáo làm xét nghiệm gen trước hôn nhân để phòng tránh bệnh hồng cầu hình liềm và các bệnh di truyền khác.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.









