Thư ngỏ kêu gọi hành động toàn cầu về AI thiếu sự tham gia của Trung Quốc
Vào ngày 13/7, hơn 200 chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực kinh tế và nghiên cứu trí tuệ nhân tạo, bao gồm 16 người đoạt giải Nobel, đã cùng ký tên trong một bức thư ngỏ do Stanford Digital Economy Lab tổ chức. Bức thư đưa ra cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo có thể dẫn đến một cuộc biến đổi kinh tế lớn hơn cả Cách mạng Công nghiệp, nhưng sẽ diễn ra trong thời gian ngắn hơn rất nhiều. Do vậy, việc hành động ngay lập tức để xây dựng các thể chế quản lý phù hợp là cực kỳ cần thiết.
Tuy nhiên, danh sách các nhà ký tên cho thấy 4/5 trong số họ đến từ Mỹ và Canada, số còn lại hầu như đều thuộc châu Âu, trong khi không có một đại diện nào từ Trung Quốc - nước hiện dẫn đầu thế giới về phát triển mô hình AI tiên tiến và có tốc độ ứng dụng AI nhanh nhất trên thế giới.
Khoảng trống thông tin và tầm quan trọng của sự tham gia của Trung Quốc
Trong bối cảnh thư ngỏ nhấn mạnh sự chuyển đổi kinh tế toàn cầu thì việc thiếu vắng Trung Quốc trong danh sách ký tên như thể đang bỏ qua nửa thế giới AI. Trung Quốc chiếm đến khoảng một nửa các mô hình AI tiên tiến hiện nay và có nhiều ngành công nghiệp và chính phủ đang áp dụng rộng rãi các mô hình này.
Việc cố gắng hiểu và điều hướng cuộc cách mạng AI trong khi không xem xét đóng góp và tác động của Trung Quốc tương tự như nghiên cứu Cách mạng Công nghiệp mà lại bỏ qua quốc gia có nhiều nhà máy nhất trên thế giới.
Hai cấp độ chênh lệch thông tin về AI giữa phương Tây và Trung Quốc
Một khoảng cách thông tin rõ ràng là ở chính các mô hình AI - khi các doanh nghiệp phương Tây thông qua các nền tảng đã sớm dùng các mô hình AI của Trung Quốc từ những nhà cung cấp như DeepSeek, Z.ai (Zhipu AI) và Moonshot AI, thậm chí đôi khi thay thế các sản phẩm của Mỹ.
Với các công ty và chính phủ quan tâm đến chi phí và vận hành trên phần cứng trong nước, các mô hình AI mã nguồn mở, chạy trên thiết bị nội địa của Trung Quốc được ưu tiên lựa chọn.
Sự ra mắt của Kimi K3, một mô hình mới từ Moonshot AI đạt hiệu quả tương đương các mô hình hàng đầu của Mỹ, đang thúc đẩy xu hướng này mạnh mẽ hơn, khiến giá cổ phiếu các công ty chip Mỹ giảm mạnh.
Cấp độ thứ hai liên quan đến tác động của AI với việc làm, doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế. Hầu hết kiến thức về tác động kinh tế của AI hiện nay chỉ dựa trên các xã hội được gọi là WEIRD (phương Tây, có giáo dục, công nghiệp hóa, giàu có, dân chủ). Trong khi đó, mô hình tại Trung Quốc diễn ra nhanh hơn, quy mô lớn hơn và tạo ra những kết quả khác biệt.
Ví dụ, khi nhiều công ty phương Tây thông báo cắt giảm nhân sự do AI, một tòa án Trung Quốc gần đây phán quyết một nhân viên bị sa thải vì AI phải được bồi thường 260.000 nhân dân tệ (khoảng 38.400 USD), thể hiện quan điểm rằng doanh nghiệp có thể dùng AI nhưng không để nhân viên phải chịu thiệt thòi đơn phương.
Thái độ với AI ở Trung Quốc cũng tích cực hơn nhiều, với hơn 80% người dân theo khảo sát Ipsos bày tỏ sự hứng thú với trí tuệ nhân tạo, trong khi con số này tại Mỹ và Anh chỉ dưới 40%, nơi các trung tâm dữ liệu đang vấp phải nhiều phản đối.
Hệ quả từ sự thiếu đồng thuận và khoảng cách thông tin giữa các nền AI lớn
Sự khác biệt trong cách tiếp cận AI không đồng nghĩa với việc cắt đứt hoàn toàn hợp tác, bởi hai hệ sinh thái AI phát triển theo hướng riêng có thể thúc đẩy cạnh tranh, đa dạng và học hỏi lẫn nhau.
Tuy nhiên, nguy cơ là sự chia cắt cứng nhắc, khi mà các mô hình không tương tác được với nhau, cộng đồng nghiên cứu không trao đổi tri thức, và chính sách kinh tế cho công nghệ toàn cầu chỉ được xây dựng trên dữ liệu của một nửa thế giới.
Vụ cấm xuất khẩu tạm thời đối với các mô hình AI tiên tiến do Anthropic phát triển từ Washington đã cho thấy nguy cơ của việc tách rời này. Bức thư từ các nhà kinh tế đăng ở Stanford cũng phản ánh sự chia rẽ vô thức trong giới chuyên gia phương Tây. Cùng lúc đó, gần 30 quốc gia, phần lớn là các nước đang phát triển, đã tụ họp ở Thượng Hải tham gia thành lập một tổ chức hợp tác về AI do Trung Quốc dẫn đầu.
Nguyên nhân của sự thiếu vắng Trung Quốc và vai trò của các đại học
Sự vắng mặt của Trung Quốc trong các cuộc thảo luận lớn về AI chủ yếu do các kênh truyền tải thông tin từ Trung Quốc sang phương Tây ngày càng thu hẹp. Số lượng người Mỹ sang Trung Quốc học tập giảm từ khoảng 11.000 trước đại dịch xuống còn dưới 2.000 hiện nay, cảnh báo một sự thiếu hụt chuyên gia về Trung Quốc trong tương lai gần.
Thêm vào đó, rào cản ngôn ngữ càng làm gia tăng khoảng cách khi phần lớn nghiên cứu và thảo luận chính sách về AI ở Trung Quốc được thực hiện bằng tiếng Trung, mà ít nhà nghiên cứu phương Tây có thể nắm bắt.
Tác giả bài viết đề xuất các trường đại học đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự phân tách này bằng cách tạo lập các không gian nghiên cứu trung lập, kết nối các học giả từ hai bên để cùng nghiên cứu tác động của AI đối với thị trường, doanh nghiệp và người lao động. Mọi nỗ lực nghiêm túc đo lường tác động kinh tế của AI cần phải có sự tham gia của dữ liệu và học giả từ Trung Quốc.
Những chuyên gia kinh tế đã đúng khi kêu gọi phải hành động ngay, nhưng bước đầu tiên cần mở rộng bàn thảo luận để không bỏ sót nửa thế giới AI. Nếu không, những cuộc thảo luận đó sẽ thiếu hoàn chỉnh và khó đạt hiệu quả.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- AI có thể tạo ra cuộc cách mạng kinh tế lớn hơn Cách mạng Công nghiệp trong thời gian ngắn.
- Trung Quốc chiếm gần một nửa các mô hình AI tiên tiến và dẫn đầu về ứng dụng AI nhanh nhất thế giới.
- Danh sách ký tên trong bức thư ngỏ về AI chủ yếu từ Mỹ, Canada và châu Âu, không có đại diện Trung Quốc.
- Tác động kinh tế của AI ở Trung Quốc khác biệt với các xã hội phương Tây WEIRD.
- Sự thiếu vắng kênh thông tin và rào cản ngôn ngữ làm giảm sự hiểu biết và hợp tác AI giữa Trung Quốc và phương Tây.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.









