Kimi K3 và sự phân hóa trong chính sách Mỹ - Trung về AI
Mới đây, công ty khởi nghiệp Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh đã trình làng mô hình trí tuệ nhân tạo Kimi K3, một sản phẩm được đánh giá gần tương đương về hiệu suất với các mô hình mạnh nhất của Mỹ nhưng có mức giá rẻ hơn đáng kể. Đặc biệt, Moonshot cho phép công khai các thành phần cốt lõi của mô hình trên mạng, người dùng có thể tải xuống, kiểm tra và tùy biến hoàn toàn miễn phí. Điều này tạo nên sự đối lập rõ ràng với các mô hình AI đóng của nhiều công ty Mỹ, vốn giữ bí mật nghiêm ngặt công nghệ nội tại của họ.
Sự kiện ra mắt Kimi K3 đã gây chấn động cả thung lũng Silicon và Nhà Trắng, làm dấy lên những tranh luận mới về quản lý AI ở Mỹ. Chính quyền Mỹ đang cân nhắc các biện pháp cấm công ty nội địa sử dụng mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cáo buộc các công ty AI Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ Mỹ, đồng thời cảnh báo về khả năng áp đặt lệnh trừng phạt. Phản ứng trước đe dọa cấm này, nhiều nhà lãnh đạo công nghệ và các startup AI tại Mỹ đã lên tiếng phản đối.
Tranh luận về quyền định đoạt luật AI toàn cầu
Ở Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Kinh tế Nền tảng Zhangjiang tại Thượng Hải nhận định cuộc đối đầu thực chất là cuộc chiến giành quyền đặt ra quy định. Viện này khẳng định những khoảng trống về luật pháp trong quản trị AI toàn cầu như quyền sở hữu kết quả mô hình, ranh giới pháp lý của việc trích xuất mô hình, tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc dữ liệu chuỗi cung ứng AI vẫn chưa được khai thác và ai đi tiên phong trong việc đề xuất giải pháp được đông đảo quốc gia chấp nhận sẽ chiếm ưu thế trong giai đoạn tiếp theo.
Trong một cuộc phỏng vấn trên kênh Fox Business, ông Bessent cho biết chính phủ Mỹ phát hiện các dấu vết kỹ thuật của mô hình ngôn ngữ lớn của Mỹ xuất hiện trong nhiều mô hình AI sản xuất tại Trung Quốc. Tuy nhiên, phía Trung Quốc cho rằng hiện chưa có phương pháp kỹ thuật được công nhận rộng rãi để xác định chắc chắn mô hình nào được huấn luyện dựa trên đầu ra của mô hình khác.
Đáng chú ý, kỹ thuật "trích xuất mô hình" (model distillation) đang tranh cãi tại Mỹ, khi Bessent tố cáo đây là hình thức tấn công quy mô công nghiệp nhằm khai thác bất hợp pháp công nghệ. Trong khi đó, kỹ thuật này được xem là phổ biến trong cộng đồng mã nguồn mở. Viện Zhangjiang kêu gọi nghiên cứu công nghệ truy xuất nguồn gốc mô hình và dữ liệu để hỗ trợ minh chứng và tạo lợi thế trong việc thiết lập tiêu chuẩn quốc tế.
Quan điểm về quản trị AI và ảnh hưởng của Trung Quốc
Kênh truyền thông Yuyuan Tantian thuộc CCTV nhận định cuộc tranh luận không còn là lựa chọn giữa mô hình mã nguồn mở hay đóng mà là vấn đề ai định nghĩa được an toàn, rủi ro và tương lai của AI. Trung Quốc ủng hộ tính mở, nhưng đồng thời không cổ xúy sự lan truyền không kiểm soát của mọi năng lực AI.
Trung Quốc theo đuổi chiến lược mở các năng lực cơ bản, giới hạn quyền truy cập năng lực tiên tiến, giữ dịch vụ thương mại ở dạng đóng và áp dụng kiểm soát tiếp cận cũng như đánh giá an toàn với các năng lực có rủi ro cao. Bên cạnh đó, Trung Quốc đề nghị thiết lập cơ chế quốc tế xử lý vi phạm, báo cáo sự cố an ninh và phối hợp xử lý các điểm yếu chung trong hệ sinh thái AI mở.
Tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới 2026 tổ chức tại Thượng Hải hôm 17/7, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh vị thế của nước này như một nhà cung cấp hàng hóa công quốc tế trong lĩnh vực AI, đồng thời cam kết xây dựng hệ thống quản trị toàn cầu công bằng và công lý đối với công nghệ này.
Việc Trung Quốc sớm đóng góp và dẫn dắt trong các quy định về AI toàn cầu không chỉ liên quan tới lợi ích kinh tế mà còn quyết định vị thế cường quốc công nghệ tương lai. Cuộc đua thiết lập tiêu chuẩn AI được coi là bước ngoặt trong quan hệ Mỹ - Trung và vai trò quốc tế của từng bên trong kỷ nguyên số.













